Zamek pod pikielhaubą i hakenkreuzem


Inaczej być nie może, bo niby z czym kojarzyć Zamek Bierzgłowski, jeśli nie z zamkiem? Mało kto wie, że powinien się nam kojarzyć również z pikielhaubą.

Miejscowość ta liczy sobie nie więcej niż 500 mieszkańców jednak nazwy ulic przypominają co najmniej ośrodek na poziomie gminy. Przechadzać się możemy m. in. ulicą Wojska Polskiego, Królowej Jadwigi, czy Piastowską. Tylko ruchu w zasadzie brak. Aby oddać honory pruskiemu generałowi musimy bezpośrednio przy zamku udać się w stronę ulicy Mikołaja Reja. Tuż po minięciu pierwszego domu skręcamy w leśną ścieżkę. Po ponad 150 metrach wędrowania w leśnej gęstwinie ujrzymy taki oto widok:

Cmentarz ewangelicki - Zamek Bierzgłowski

Cmentarz ewangelicki – Zamek Bierzgłowski (gm. Łubianka), 2012
Evangelischer Friedhof – Schloß Birglau (Kreis Thorn), 2012

W polu grobowym na lewo od lipy granitowa płyta. Pęknięta, lecz to nie przeszkadza w odczytaniu inskrypcji.

Płyta generała Beckera

Płyta nagrobna generała Beckera | Zamek Bierzgłowski (gm. Łubianka), 2012
Kgl. Preuss. Generalmajor Becker Grabplatte | Schloß Birglau (Kreis Thorn), 2012

GUSTAV BECKER
KGL. PREUSS. GENERALMAJOR Z. D.
24. AUG. 1842 ZU HILDEN
16. FEBR. 1913 ZU WESTEND

Czy w tym miejscu rzeczywiście pochowano pruskiego generała, który jak głosi tablica nagrobna umarł w jednej z dzielnic Berlina? Ze skrawków informacji na jakie natrafiłem w internecie wyłania się obraz człowieka pełniącego poważne funkcje. Prócz tytułu generała artylerii Carl Gustav Becker (tak brzmi pełna godność), syn lekarza, piastował urząd dyrektora fabryk broni artyleryjskiej w Köln, Danzig i Spandau. Uczestnik wojny z Danią (1864 r.), ze Związkiem Niemieckim (1866 r.) oraz Francją (1870 – 1871). Awans generalski otrzymał w 1896 r.  Powiązanie z Zamkiem Bierzgłowskim odnalazłem w lakonicznych informacjach dotyczących życia prywatnego. Od 01.05.1875 r. w związku małżeńskim z Clarą Amalią Pintsch, z którą ma troje dzieci. Jednym z nich jest Wilhelmina Clara Becker, która umarła w … Schloß Birglau, czyli w Zamku Bierzgłowskim. Data urodzenia jej córki (również Clary) pokrywa się z datą śmierci matki (24.10.1904), a zatem można przypuszczać, że śmierć nastąpiła wskutek komplikacji poporodowych.

Otwory w podmurówce pola grobowego mówią, że nagrobek musiał posiadać coś na kształt balustrady lub powbijane balaski połączone ozdobnymi łańcuchami. Ponadto jego wielkość sprawia wrażenie jakby było przeznaczone na co najmniej dwie osoby. Niewykluczone zatem,  że generała pochowano obok córki. Dowodu na transport zwłok z Berlina brak. Być może to jedynie grób symboliczny?

W drugim grobie spoczywa Otto Poehler. Z księgi adresowej z 1908 r. (wpisany jako Pöhler) wiadomo, że był nadinspektorem. Co ciekawe, w księdze adresowej na rok 1919 figuruje jako emeryt (Rentner, a nie jak chce pewne opracowanie Rentier) Tymczasem w roku tym wg inskrypcji spoczywał już obok lipy.

Grób Otto Poehlera

Nagrobek Otto Poehlera | Zamek Bierzgłowski (gm. Łubianka), 2012
Otto Poehler Grab | Schloß Birglau (Kreis Thorn), 2012

OTTO POEHLER
06.11.1856
03.02.1919

Z tyłu kamienia z inskrypcją umieszczono taki oto wkręt.

Tylna strona grobu Otto Poehlera

Tylna strona grobu Otto Poehlera | Zamek Bierzgłowski (gm. Łubianka), 2012

Czyżby nagrobek posiadał dodatkowe elementy?

Wróćmy do córki generała, Wilhelminy. Dziecko, które rodzi sama umierając pochodzi z małżeństwa ze znanym przedwojennym działaczem mniejszości niemieckiej Emilem Erwinem Hasbachem. Wywodzący się z rodziny włókienniczych fabrykantów z Białegostoku po nieudanej próbie zrobienia kariery w Wojsku Polskim, gdzie wypominają mu niemieckie pochodzenie, postanowił związać się ze swoimi krajanami. Skutecznie, bo niemal przez całe dwudziestolecie międzywojenne zasiadał w Sejmie i Senacie jako przedstawiciel Bloku Mniejszości Narodowych. Posiadał też doskonałe wyczucie skąd wiał ówczesny wiatr, a raczej huragan historii, za co później został odznaczony złotą odznaką NSDAP. Ot, późniejszy przedstawiciel elity III Rzeszy dzierżawił majątek w podtoruńskim Zamku Bierzgłowskim w latach 1903 – 1922. Zaś rodzinę pruskiego generała musiał darzyć ogromną estymą skoro po śmierci żony Wilhelminy ożenił się ponownie z jej siostrą Dorothe’ą.

Grupa volksdeutschów z Polski po otrzymaniu z rąk Adolfa Hitlera honorowych odznak. Trzeci od prawej strony to Erwin Hasbach | Berlin, 1939

Wspomniałem w tytule o hakenkreuzu. Otóż w czasie II wojny Zamek Bierzgłowski był miejscem zlotów młodzieżowych organizacji nazistowskich: Bund Deutscher Mädel i Hitler-Jugend, podczas których przeprowadzano obozy treningowe. Za salę wykładową służyła kaplica. W toruńskich archiwach można znaleźć informację, że na zamku działała SS Führerschule Schloss Birglau. [1]

Zlot Hitler-Jugend | Zamek Bierzgłowski, 1940’s
źródło: Gertz Herbert, Fünf Dörfer im Kreis Thorn. Eine kleine Chronik…, 1995

Więcej na temat cmentarza ewangelickiego w Zamku Bierzgłowskim znajdziecie tutaj.

Przypisy:

[1] P. Birecki, Sztuka w Toruniu w okresie okupacji hitlerowskiej 1939-1945, Toruń: Adam Marszałek-ToMiTo, 2011, s. 59 na podstawie APT AmT E, sygn. 803, s. 155 i 213.

4 thoughts on “Zamek pod pikielhaubą i hakenkreuzem

  1. Pingback: Suchatówka dla opornych « Kamień na kamieniu

  2. Dziękuję za ciekawy wpis. Czy coś więcej wiadomo o wykorzystaniu zamku bierzgłowskiego w czasie ostatniej wojny?

    • Ktoś gdzieś wspominał, że widziano jak podczas II wojny z zamku wynoszono skrzynie i od razu poszła fama, że to pewnie skarb… Z tym, że są to jedynie niejasne domysły, którym bliżej do plotki więc o tym nie pisałem. Niewykluczone, że Niemcy posiadali w skrzyniach broń do ćwiczeń strzeleckich.

Dodaj komentarz

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

WordPress.com Logo

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Twitter picture

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s

Follow

Otrzymuj każdy nowy wpis na swoją skrzynkę e-mail.

Join 59 other followers

%d bloggers like this: