Suchatówka dla opornych


Wieś, przez którą przejeżdża się bez zatrzymywania. Jeśli już to z przymusu, by zatankować i mimochodem rzucić okiem na główną atrakcję miejscowości – samolot TS-11 Iskra, przez niektórych mylnie identyfikowany jako MIG.

Iskra

TS-11 Iskra | Suchatówka (gm. Gniewkowo), 2012

W lokalnej prasie Suchatówka znana jest z licznych wypadków drogowych. Przez całe lata sznury aut pędzących  do Poznania i Inowrocławia lub w kierunku odwrotnym do Torunia skutecznie uniemożliwiały przejście na drugą stronę ulicy. Na szczęście od niedawna zainstalowano sygnalizację świetlną i spokojnie możemy udać się  w kierunku przystanku PKP. Linia kolejowa Toruń – Inowrocław to kamień milowy w historii Suchatówki. Albowiem po jej zbudowaniu notowany był wzrost osadnictwa, a co za tym idzie rozwój wsi. Mapa Gilly’ego [Rys.1a] z 1803 r. Suchatówki nie odnotowała. Na późniejszej mapie Reymanna [Rys 1b] naszkicowano już Colonie Suckatowka. Trudno oszacować z jakiego okresu pochodzi ten arkusz, na pewno jeszcze sprzed budowy linii kolejowej (1873 r.), której jak widać nie naszkicowano.

Gilly i Reymann

[Rys 1a] Suchatówka na mapie Gilly’ego [Rys 1b] Suchatówka na mapie Reymanna
Źródła: a) C1, 1:150000?, Special Karte von Südpreussen… von David Gilly, 1802 – 1803
b) 64 Thorn, 1:200000, Reymann’s topographischer Special-Karte von Central Europa, przed 1871.

Nie wiadomo jak wyglądał pierwotny przystanek dworcowy, czy posiadał jakiś budynek?  Z pomocą map  i Słownika Geograficznego… domniemuję, że powstał gdzieś pomiędzy 1890, a 1902 r. Dziś stacja PKP Suchatówka prezentuje się delikatnie mówiąc nie najlepiej [Fot. 2]. Betonowa, bezstylowa i zamknięta budowla czeka na inwestora lub wyburzenie.

Dworzec PKP Suchatówka

[Fot. 2] Dworzec PKP Suchatówka | Suchatówka (gm. Gniewkowo), 2012

Przy okazji wyjaśnię pewną nieścisłość nazewniczą. Otóż Suchatówka (wówczas Suchotówka) składała się z dwóch jednostek: Deutsch Suchatowko i Polnisch Suchatowko. Pierwsza zwana potem Waldow, a za okupacji hitlerowskiej Waldowsee była średnio dwa razy liczniejsza (ok. 1890r)  od drugiej nazywanej w dwudziestoleciu międzywojennym Suchowicami. Współcześnie Suchatówka to teren dawnej niemieckiej części, Suchowice zaś podzieliły los innych wsi położonych przy poligonie i przestały istnieć. Położenie poszczególnych skupisk ilustruje [Rys 2.] i [Rys. 3]. Nieistniejące Suchowice zaznaczone na bordowo.

Suchatówka

[Rys. 2] Waldow (Deutsch Suchatowko) i Suchatowko (Polnisch Suchatowko)
Źródło: 3076 Schirpitz, Topographische Karte (Messtichsblatt) 1:25000, Reichsamt für Landesaufnahme, 1940 oraz 3077 Podgorz, Topographische Karte (Messtichsblatt) 1:25000, Reichsamt für Landesaufnahme, 1944.

Suchatówka

[Rys. 3] Kliknij na mapę, by uzyskać powiększenie
Źródło: Bing Maps, 2012

Przejdźmy teraz do istniejących jeszcze świadectw Suchatówki przed 1945 r. Towarzyszyć nam będą wspomnienia rodziny Becker1. Głowę daję, że niespokrewnionej z opisanym wcześniej generałem. Nazwisko Becker jest dziewiątym najpopularniejszym nazwiskiem w Niemczech i odpowiada w rankingu polskiemu nazwisku Szymański2. Nie wiem, czy ta paralela jest słuszna. Sam kojarzę czterech ludzi o tym nazwisku, podczas gdy Szymańskiego ani jednego. „Nasi” Beckerowie przywędrowali w kujawskie lasy z Wielkopolski (dawne konińskie i kaliskie). Przywiodła ich tu pogoń za lepszym jutrem, a nastąpiło to na początku lat dwudziestych, już w niepodległej Polsce. Większość Niemców pośpiesznie sprzedawała swoje gospodarstwa i udawała się na zachód do Reichu jak mówili lub nach Amerika. Również Gottfried Becker znalazł kupca na swoje 21 ha i zagrodę., którą nabył w 1911 r. Pozbywając się go jednocześnie pozostawił traumę  rodzinną. Podczas gdy cała rodzina pracowała na polu doszło do zaprószenia ognia w izbie. Wieczorem zastali tylko zwłoki spalonych najmłodszych dzieci. Działo się to w Nowinach (Neuheim) – nieistniejącej już rozparcelowanej części wsi Walentynowo (Walentinowo / Dreilinden) należącej do gminy Dąbrowa Biskupia. Notabene wieś Walentynowo leży tuż przy dawnej granicy prusko-rosyjskiej. Istniała (istnieje?) tam komora celna, a przez teren wsi kursowała wąskotorowa kolejka przewożąca buraki3. Ojciec rodu wyszedł na tym interesie jak przysłowiowy Zabłocki na mydle. Zaważył brak edukacji. Polski kupiec oferował gotówkę w dolarach, jednak Becker wolał złotówki. Galopująca inflacja w 1922 r. spowodowała, że za równowartość gospodarstwa rodzina kupiła… jedną krowę i tak z kujawskich piachów znalazła się w kujawskich lasach. W Suchatówce na resztę rodziny czekał mieszkający tam najstarszy syn Emil.

Suchatówka była miejscowością wypoczynkową. Walory turystyczne zachwalane były choćby w Ilustrowanym przewodniku po Inowrocławiu i Kujawach4 z 1933 r. Już wcześniej, w lokalnej prasie ukazywały się ogłoszenia zachęcające do spędzenia wolnego czasu [Rys. 4].

Ogłoszenie

[Rys. 4] Ogłoszenie
Źródło: Gazeta Toruńska, nr 149 z dnia 04.07.1914 r. [dostęp: 18.06.2012]

Szum lasu i nieodległe jeziora to warunki, w których relaksowali się letnicy zarówno polscy, jak i niemieccy. Czekały tu na nich co najmniej trzy gościńce., nie licząc tych w pobliskim Zajezierzu. Spójrzmy jak Suchatówka „promuje się” na jedynej znalezionej przeze w internecie mnie pocztówce z 1918 r.

Pocztówka Suchatówka

[Rys. 5] Pocztówka z Suchatówki | Suchatówka (gm. Gniewkowo), 1918
Źródło: delcampe.de

Jezioro de facto leży na terenie wsi Zajezierze, alei brzozowej wyszukać nie sposób zaś gościniec działa i dziś jako restauracja,  pod tą samą nazwą. Współcześnie budynek wygląda tak [Fot. 3].

Szum Lasu

[Fot. 3] Gościniec „Szum Lasu” | Suchatówka (gm. Gniewkowo), 2012

Według niepotwierdzonych informacji „Szum Lasu” zbudowano pod koniec XIX w. Pierwszym właścicielem był pan L. Ogrodowski5. Być może to tu, na potańcówce,  Ottilie Becker poznała swojego przyszłego męża Polaka Józefa Kruka. Zresztą mogli spotykać się też w dwóch innych miejscach. [Fot. 4] ukazuje budynek prawdopodobnie pełniący rolę pensjonatu, a [Fot. 5] jeszcze jeden duży dom opisany na mapie [Rys. 2] jako gospoda.

Gospoda

[Fot. 4] Jeszcze jeden były gościniec | Suchatówka (gm. Gniewkowo), 2012

Gościniec 2

[Fot. 5] Dawna gospoda | Suchatówka (gm. Gniewkowo), 2012

Zachowała się również była szkoła ewangelicka [Fot. 6].

Szkoła

[Fot. 6] Była szkoła ewangelicka – widok od wschodu i południa | Suchatówka (gm. Gniewkowo), 2012

Oczywiście nie zapomniałem o cmentarzu ewangelickim w Suchatówce. Leży on na południowo – wchodnim krańcu wsi. Cmentarz mały i mocno zdewastowany służy również jako lokalne śmietnisko. Jedyny cały nagrobek poniżej, reszta to niekompletne destrukty kryjące się pod dębem. Więcej o cmentarzu znajdziecie tutaj.

Cmentarz ewangelicki

[Fot. 7] Jedyny cały nagrobek na cmentarzu ewangelickim | Suchatówka (gm. Gniewkowo), 2012

Choć lasy wokół Suchatówki pełne były (i są) grzybów. Emil wraz z ojcem postanowili stworzyć pieczarkarnie. Interes okazał się bardzo intratny. Towar wozili pociągami do Torunia, Inowrocławia, Bydgoszczy, a nawet Łodzi. Popyt rósł toteż zaczęli wynajmować piwnice sąsiadów, na potrzeby hodowli grzybów. Poza grzybiarstwem Emil Becker był szefem poczty w Suchatówce – lokalizacja tego urzędu pozostaje niewyjaśniona.

Podczas II wojny światowej w rejonie Suchatówki postanowiono wybudować zespół umocnień wchodzących w skład pierścienia zewnętrznego Twierdzy Toruń. W ich skład wchodziły dwa schrony bojowe Ringstad 58c i jeden schron bierny Regelbau 668. Opisy, schematy i zdjęcia tego rejonu umocnionego znajdziecie w opracowaniu Marcina Mościckiego ze Stowarzyszenia Historyczno-Turystycznego „Bastion” z Inowrocławia. Internetowy Leksykon Wehrmachtu skąpo informuję nas o poczynaniach w rejonie Suchatówki. Odnotowano jedynie, że w ramach okręgu wojennego Posen (Wehrkreis XXI) w Suchatówce miał być poligon. We wspomnieniach Beckerów widnieje informacja, że około 1942 r. dzisiejsza wieś Kijewo (Reichsmark) zostaje przejęta przez Wehrmacht jako miejsce stacjonowania garnizonu – wszyscy mieszkańcy niezależnie od nacji zostają przesiedleni. Wśród nich znajduje się najmłodszy syn Gustav, który otrzymuje ogromne gospodarstwo w pobliskich Żyrosławicach, prawdopodobnie kosztem wysiedlonych Polaków.

Powojenna gehenna nie ominęła naszych bohaterów. Nię będę przytaczać opisów, napomknę jedynie, że Gottfried (zm. 1951) wraz z żoną (zm. 1952) pochowani są we wspólnym grobie na cmentarzu ewangelickim w Jarkach. Na pewno niebawem sprawdzę, czy istnieje jakiś ślad po nich na tym cmentarzu.

Na koniec coś z architektury współczesnej. Istniejąca kaplica [Fot. 8] pw. bł. Honorata Koźmińskiego pochodzi z lat 90. XX w. i jest filiałem parafii pw. Św. Mikołaja i Św. Konstancji w Gniewkowie. Była zamknięta więc zdjęć ze środka nie będzie.

Kaplica

[Fot. 8] Kaplica pw. bł. Honorata Koźmińskiego | Suchatówka (gm. Gniewkowo), 2012

Przypisy:
1 Pełna treść wspomnień na stronie http://www.becker-ahnen.wg.am;
2 Patrz http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_most_common_surnames_in_Europe
3 Kolejka została rozebrana w 2003 r. Więcej w: Pokropiński Bogdan, Kujawskie Koleje Dojazdowe, Poznań: Poznański Klub Modelarzy Kolejowych, 1994 oraz na http://www.koleje.wask.pl;
4 Kopeć Karol, Ilustrowany przewodnik po Inowrocławiu i Kujawach, Inowrocław: Polskie Towarzystwo Krajoznawcze Oddziału Kujaw Zachodnich, 1933 r. – link;
5 Adressbuch für die Stadt Inowrazlaw und die Kreise Inowrazlaw und Strelno : mit den Städten Urgenau, Kruschwitz, Strelno sowie Mogilno und Pakosch, Inowrazlaw: Kujawischer Bote, 1903. – link;

8 thoughts on “Suchatówka dla opornych

  1. Mam kilka uwag odnośnie dwóch zagadnień:

    1. Przystanek kolejowy w Suchatówce.
    Powstał po 27 maja 1896 roku. Jak podano w Dzienniku Kujawskim (nr 123 z 1896 roku) właśnie wtedy do wsi przyjechała komisja (kolejowa jak mniemam) w celu obejrzenia miejsca pod planowany przystanek. Miał on powstać na gruntach należących do Ludwika Ogrodowskiego.

    2. Czy Ludwik Ogrodowski był pierwszym właścicielem zajazdu „Szum Lasu” (niem. „Waldesrauschen”)?
    Nie zgłębiałem nigdy wcześniej tego zagadnienia, niemniej mam pewne wątpliwości. Przede wszystkim zastanawiać musi różnica w nazwach obu zajazdów. W mej kolekcji mam trzy pocztówki przedstawiające zajazd Ogrodowskiego. Z nich to dowiedzieć się można, iż gościniec Ogrodowskiego nosił nazwę „Restauracja Leśna” (niem. „Waldrestaurant”). Lokal Ogrodowskiego znajdował się w innej części wsi- niemalże naprzeciw (jeśli mnie pamięć nie myli) szkoły. Fotografia nr 5 przedstawia właśnie ten obiekt. Zwracam uwagę również na fakt, iż budynek został znacznie rozbudowany- poszerzono go i dobudowano drugą kondygnację. Nastąpiło to w początkach XX w. (najstarsza pocztówka w mej kolekcji przedstawiająca dwukondygnacyjny budynek Ogrodowskiego została ostemplowana dnia 7 sierpnia 1911 roku), zatem w tym samym czasie w którym pobudowano „Szum Lasu”.

    Tak na marginesie dodam, że „Szum Lasu” w okresie okupacji nosił nazwę „Waldhaus”.

    Pozdrawiam

    • Ogromnie dziękuję za te wyjaśnienia.

      1) Odnośnie przystanku PKP to nie znalazłem akurat tego numeru Dziennika Kujawskiego w zasobach Kujawsko Pomorskiej Biblioteki Cyfrowej stąd brak konkretnej daty budowy.

      2) Sam nie wiem dlaczego stwierdziłem, że restauracja widoczna na zamieszczonej pocztówce należała w 100% do Ogrodowskiego. Pewne jest tylko to, że przedstawia budynek widoczny na fot. 3. Widać zbyt mocno zasugerowałem się księgą adresową z 1903 r. gdzie jedynie Ogrodowski wymieniony jest jako właściciel gospody/restauracji (Gastwirt), co z kolei skojarzyłem z tym właśnie budynkiem, choć wiedziałem, że są też dwie inne gospody.

      Przepraszam tym samym za niedociągnięcia. Postaram się wrócić do tego tematu i wyjaśnić w miarę możliwości (archiwa) co do kogo należało.

      Pozdrawiam

  2. Poniżej podaje namiary na reprodukcję litografii, naktórej przedstawiony jest przystanek kolejowy w Suchatówce.

    http://nk.pl/#profile/31765040/gallery#!q?album=5&photoviewer=%5B29286789,31%5D

    Dziennik Kujawski dostępny jest na mikrofilmach w Bibliotece Miejskiej w Inowrocławiu.
    Proponuję sprawdzić księgę adresową z 1912 roku, by dowiedzieć się kto był właścicielem „Szumu Lasu”, gdyż jak sądzę w 1903 roku lokal ten jeszcze nie istniał.
    Pozdrawiam
    Pozdrawiam

  3. Pingback: To już nie te Jarki | Kamień na kamieniu

  4. Poprosiłbym o dokładną w miarę lokalizację tej kaplicy. Kiedyś byłem w okolicy i ją widziałem (też tylko z zewnątrz), ale gdzie ona jest nie pamiętam.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s

%d bloggers like this: