Powidoki ze Słońska


Oto co jeszcze pozostało z dawnego Słońska, czyli Schlonsk po latach. Pięć domów z rodowodem przedwojennym, reszta nie przetrwała. Wszystkie obiekty leżą przy głównej ulicy – ul. Słońsk Górny. Odnośnie olęderskiej historii Słońska rozpoczętej w roku 1605 to nie będę jej tu przytaczać, odsyłam do dwóch źródeł [1].

1) Budynek nr 17: 1897 r. [2], dom murowany. Pierwotnie jednorodzinny, dziś wielorodzinny z licznymi dobudówkami.

[Fot.] Dom nr 17 | Ciechocinek (Słońsk Górny), 2012

2) Budynek nr 20:  1753 r., chałupa drewniana, kryta strzechą wraz z zawaloną częścią inwentarską (podobno runęła w 2010 r.) Niepowtarzalna pamiątka osadnictwa olęderskiego w Słońsku, wpisana na listę zabytków w 1989 r. [3] Wzniesiony przez cieślę z Otłoczyna Marcina Nella dla gospodarza Marcina Witta. Na jednej z belek znajduje się napis 1753 Pan Bog day Pan Bog pomagay. Nie wiem czy ta belka jeszcze istnieje gdyż nie wchodziłem do chałupy – obecnie jest na terenie prywatnego gospodarstwa nr 22. Część inwentarską dobudowano w 1866 r., kiedy to w gospodarstwie osiedlili się państwo Glassmann [4]. Rodzina i jej potomkowie mieszkali w nim do 1945 r. Na cmentarzu leży pochowana Amalia Glassmann (1890-1929) [5].

Jaki będzie dalszy los chałupy? Remont wymagałby wiedzy i pracy nie lada sztukmistrzów. Mimo wszystko lepiej wyremontować ją i pozostawić in situ aniżeli przenosić do Olęderskiego Parku Etnograficznego. Oficjalnie planów umieszczenia tego obiektu nie ma [6]. Jeśli jedynym ratunkiem są przenosiny, a były plany przeniesienia chaty do skansenu w Kłóbce, to Ciechocinek straciłby nadzwyczajny zabytek, po którym jak mniemam i tak za bardzo by nie tęsknił.

[Fot. ] Dom nr 20 (część mieszkalna)| Ciechocinek (Słońsk Górny), 2012

[Fot. ] Dom nr 20 (część inwentarska) | Ciechocinek (Słońsk Górny), 2012

3)  Budynek nr 23: 1878 r. [7], nie istnieje. Pod numerem 23 krył się niegdyś drewniany dom modlitwy stojący zaraz obok cmentarza. Pełnił również funkcję szkoły. Dziś na jego miejscu rośnie pole uprawne. Po II wojnie światowej pełnił funkcję budynku komunalnego choć przez pewien czas znajdowała się tam stacja kaznodziejska parafii ewangelicko-augsburskiej z Torunia Spłonął w latach 80. XX w. Nie znalazłem żadnej fotografii tego obiektu. Przy domu modlitwy stała dzwonnica. Stół ołtarzowy i ambona stanowi obecnie wyposażenie kościoła ewangelicko-augsburskiego pw Św. Szczepana w Toruniu [8].

[Fot. ] Miejsce po domu modlitwy | Ciechocinek (Słońsk Górny), 2012

3) Budynek nr 41: 1939 r., dom murowany.

[Fot.] Dom nr 41 | Ciechocinek (Słońsk Górny), 2012

4) Budynek nr 62, 1892 r., dom murowany z zachowanymi drewnianymi gankami, które nie zostały zabudowane tak jak w domu nr 17.

[Fot. ] Dom nr 62 | Ciechocinek (Słońsk Górny), 2012

5) Budynek nr 78, wg dokumentów ewidencyjnych rok budowy 1982?, ale coś mi tu nie gra, bo dom wyraźnie posiada część mieszkalną (na zdjęciu) murowaną i okrytą drewnem oraz  część inwentarską, murowaną i nie remontowaną. Wstawiono nowe okna z okiennicami lecz dach nadal szpeci…

[Fot. ] Dom nr 78 | Ciechocinek (Słońsk Górny), 2012

Na przedłużeniu skrzyżowania ul. Słońskiej z ul. Słońsk Górny stoi sobie kapliczka. Zbudowana przez repatriantów zza Buga, jak czytamy z tabliczki, w 1945 r. Z tego co mi wiadomo również Łemkowie i ich potomkowie zamieszkują tą okolicę. Kapliczka miała oswoić „obcą ziemię” nowym przybyszom.

[Fot. ] Kapliczka | Ciechocinek (Słońsk Górny), 2012

W najbliższą sobotę – 29.09.2012 r. – odbędą się kolejne prace na słońskim cmentarzu. Zapraszamy na godz. 10:00.

Przypisy:

[1] E. Mielke, Schlonsk. Chronik eines deutschen Dorfes an der Weichsel in Mittelpolen, Dortmund, 1972 – link oraz M. Raczyński, Materjały do historji Ciechocinka od zapoczątkowania budowy warzelniów soli do wybuchu wielkiej wojny, Warszawa, 1935.

[2] Daty powstania budynków na podstawie danych ewidencyjnych gruntów i budynków udostępnionych przez Geoportal. Wyjątkiem jest data powstania domu nr 20, ustalona na podstawie napisu na belce.

[3] Patrz: wykaz zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków – województwo kujawsko-pomorskie (stan na 30 czerwca 2012 r.) – link; w wykazie błędna data powstania rzeczonego zabytku. Powinno być 1753 r.

[4] Patrz: http://www.puszczyk.vgh.pl/readarticle.php?article_id=41 [dostęp: 23.12.2013].

[5] Patrz: https://lh5.googleusercontent.com/-Uwf34_Wgi1I/T_iBfjBGQrI/AAAAAAAAFWQ/BcvfliQwrs4/s1024/IMG_1350.JPG [dostęp: 23.12.2013].

[6] E. Tyczyńska, M. Prarat, Koncepcja projektu Olęderski Park Etnograficzny w Wielkiej Nieszawce, Toruń, 2011 – link.

[7] Ten dom modlitwy był trzeci w historii wsi. Pierwszy pochodził z 1782 r. Patrz: List Antoniego Kościelskiego, uprzywilejowanego dzierżawcy i posesora dóbr królewskich Słońsk, wydany w dniu 1 września 1782 r. ogłaszający uczciwym Holendrom słońskim wyznania augsburskiego o daniu im gruntu na szkołę, dom modlitwy i cmentarz zgodnie z uchwałą Sejmu z 1768 o dysydentach [w:] M. Raczyński, Materjały…,  s. 428.

[8] J. Domasłowski, Kościół Św. Szczepana w Toruniu 1904-2004, Toruń: Wydawnictwo Via, 2004.

3 thoughts on “Powidoki ze Słońska

  1. Pingback: Cmentarze, Wisła, Kujawy #01 | Kamień na kamieniu

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s

%d bloggers like this: