Zapomniane cmentarze Torunia #01: Wstęp


Za miesiąc o tej porze Święto Zmarłych, co dla mnie stanowi asumpt, by zdążyć przybliżyć choć w małym stopniu zapomniane toruńskie nekropolie. W granicach dzisiejszego miasta znajduje się ich 16, z czego 11 już nie istnieje. Te, które pozostały do dziś są najczęściej zaśmiecone, zakrzaczone i nic nie wskazuje na to, by w najbliższym czasie było lepiej. Bywa też i tak, że na ich terenie wybudowano blok mieszkalny albo pamięć po nim została zatarta przez cmentarz innego wyznania. Wszystkie te obiekty umieściłem na poniższej mapce. Nadmieniam, że zaznaczyłem wyłącznie cmentarze cywilne stąd brak m. in. Cmentarza Bawarczyków i Cmentarza Żołnierzy Radzieckich na Glinkach.

zct

[Ryc. 1] Zapomniane cmentarze Torunia
Kliknij na mapkę, by powiekszyć

Legenda:

 – cmentarz protestancki istniejący |  – cmentarz protestancki nieistniejący |  – cmentarz wielowyznaniowy istniejący |

  – cmentarz wielowyznaniowy nieistniejący |   – cmentarz żydowski istniejący |  – cmentarz żydowski nieistniejący |

 – cmentarz rzymskokatolicki nieistniejący

Niebieską linią zaznaczono trasę pieszego rajdu upamiętniającego zapomniane nekropolie protestanckie lewobrzeżnego Torunia. Szerzej o tym już niebawem.

Wśród istniejących mamy zatem (daty odnoszą się do lat funkcjonowania cmentarza):

  1. Cmentarz ewangelicki rodowy – Bielany [ul. Św. Józefa, 1811 – 1873]
  2. Cmentarz ewangelicki – Podgórz I [ul. Poznańska /ul. Inowrocławska, 1856 – 1945?]
  3. Cmentarz ewangelicki – Podgórz II [ul. Poznańska / ul. Stepowa, 1900 – 1945]
  4. Cmentarz mennonicko-ewangelicki – Rudak [ul. Rudacka, II poł. XVIII w. – 1945]
  5. Cmentarz ewangelicki – Stawki [ul. Łączna, 1908 – 1945]

Do nieistniejących zaliczamy:

  1. Cmentarz ewangelicki – Stawki (Piaski) [ul. Rubinowa, 19?? – 1945]
  2. Cmentarz ewangelicki (staroluterański) – Przedmieście Chełmińskie (Os. Młodych) [ul. Gałczyńskiego]
  3. Cmentarz rzymskokatolicki Benedyktynek- Przedmieście Jakubskie [ul. Lubicka / ul. Winnica, 1667? – 1837]
  4. Cmentarz wielowyznaniowy – Przedmieście Św. Katarzyny  [teren dawnych koszarów Hallera, 1360 – 1814]
  5. Cmentarz rzymskokatolicki – Stare Miasto  – dawny cmentarz Św. Wawrzyńca [ul. Wały Generała Sikorskiego, 1349? – 1824 ]
  6. Cmentarz wielowyznaniowy – Przedmieście Chełmińskie – dawny cmentarz Św. Jerzego [ul. Czerwona Droga / ul. Szosa Chełmińska]
  7. Cmentarz wielowyznaniowy – Mokre [ul. Podgórna / ul. Staszica]
  8. Cmentarz wielowyznaniowy – Przedmieście Jakubskie [ul. Antczaka / ul.Prądzyńskiego, 1817 – 1945 – dziś] – zburzono część ewangelicką, a w jej miejsce rozbudowano część katolicką.
  9. Cmentarz żydowski – Przedmieście Jakubskie [ul. Antczaka / ul. Prądzyńskiego, 1732 – 1975] – cmentarz zlikwidowano, na jego miejscu jest park i blok mieszkalny, potem upamiętniono kamieniem z tablicą
  10. Cmentarz żydowski – Podgórz [tereny dzisiejszego Fortu XI]
  11. Cmentarz żydowski – Majdany

Wymienione wyżej cmentarze leżą lub leżały poza granicami murów miejskich. W poczet nieistniejących nekropolii wliczyć powinniśmy nie zaznaczone na mapie także wszystkie przykościelne leżące w obrębie murów miejskich, tj. cmentarze kościoła NMP, kościoła Św. Janów i kościoła Św. Ducha dla Starego Miasta oraz cmentarze kościoła Św. Mikołaja, kościoła Św. Jakuba i kościoła Św. Trójcy dla Nowego Miasta. Wszystkie przykościelne (bądź przyklasztorne) zniknęły z pejzażu miejskiego albo pod koniec wieku XVIII na skutek wydania przez władze zakazu grzebania wewnątrz murów albo najdalej w drugim dziesięcioleciu wieku XIX, w wyniku rozbudowy umocnień twierdzy. W wymienionym ostatnim okresie zlikwidowano cmentarze przy kościołach: Św. Jerzego, Św. Wawrzyńca oraz wokół kaplicy Św. Katarzyny. Tym samym  na zawsze znikł wydawałoby się nierozerwalny związek miejsca pochówku ze świątynią.

[Fot. 1] jeden z uszkodzonych nagrobków z cmentarza staroluterańskiego przeniesiony na cmentarz Św. Jerzego | Toruń, 2012

3 thoughts on “Zapomniane cmentarze Torunia #01: Wstęp

  1. Pingback: Zapomniane cmentarze Torunia #2: Judenberge « Kamień na kamieniu

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s

%d bloggers like this: