Szlakiem zapomnianych cmentarzy lewobrzeżnego Torunia 2012


Wędrówka odbyła się zgodnie z planem. Szkopuł w tym, że autor zbyt późno uprzytomnił sobie, iż zapomniał zabrać aparatu. Zaćmienie umysłu ustąpiło wraz z zamknięciem drzwi autobusu stąd relacja fotograficzna nader skromna i zapożyczona. Sześcioosobowa frekwencja cieszy tym bardziej, że poprzednią edycję rajdu (w 2011 r.) przyszło mi odbyć samotnie. Wówczas tego wcale nie nagłaśniałem stąd nazywam ją edycją zerową, a tegoroczna jest pierwszą. Specjalnie podziękowania dla naszego przewodnika ze stowarzyszenia „Nasz Podgórz” za urozmaicenie trasy pomiędzy dwoma podgórskimi cmentarzami ewangelickimi.

[Fot. 1] Cmentarz ewangelicki przy ul. Poznańskiej / ul.Stepowej | Toruń (Podgórz), 2012
Fot. Natalia Zofia Czapiewska

[Fot. 2] Cmentarz ewangelicki przy ul. Poznańskiej / ul. Stepowej | Toruń (Podgórz), 2012
fot. Natalia Zofia Czapiewska

Najmniej rokujący cmentarz ewangelicki usytuowany tuż za podgórskim cmentarzem rzymskokatolickim okazał się być bogatym w nowe znaleziska, niedostępne dla oka latem. Na jednym z nagrobków odkryliśmy tabliczkę z sygnaturą – nazwiskiem kamieniarza C. Bradtke kojarzonym dotychczas z Solcem Kujawskim i Bydgoszczą [fot. 4], a na nieco dalszym zachowała się inskrypcja Dem Auge fern / dem Herzen ewig nah! [fot. 5]. Strofę tą pierwotnie napisał Ludwig Jacobowski w wierszu Grabschrift”, który stał się potem pieśnią (na naszym przykładzie widnieje parafraza, dodano ewig). Mało kto wie, że tenże poeta, publicysta i filozof berliński urodził się w naszym województwie, a dokładnie w Strzelnie. Wspomniane motto dość często występuje na ewangelickich nagrobkach. Niestety resztki fotela w rozgrabionym grobowcu pierwotnie widzianego przeze mnie już w 2009 r. nadal straszą.

[Fot. 3] Na cmentarzu ewangelickim przy ul. Poznańskiej / ul. Inowrocławskiej | Toruń (Podgórz), 2012
fot. Natalia Zofia Czapiewska

[Fot. 4] Tabliczka kamieniarska C. Bradtke | Toruń (Podgórz), 2012
fot. Natalia Zofia Czapiewska

[Fot. 5] „Dem Auge fern / dem Herzen ewig nah!” | Toruń (Podgórz), 2012
fot. Natalia Zofia Czapiewska

Po ewangelickim kościele w Podgórzu nic nie zostało gdyż został on zbombardowany we wrześniu 1939 r. przez lotnictwo niemieckie. Przetrwał budynek należący do kościoła ewangelickiego [fot. 6], w którym mieściła się pastorówka, a także, jak twierdzą świadkowie, kostnica.

[Fot. 6] Pastorówka ewangelicka, na ul. Wyrzyskiej 30 | Toruń (Pogórz), 2012
fot. Natalia Zofia Czapiewska

Na Łącznej bez zmian – zarośnięte śmietnisko. Dowiedzieliśmy się, że ten oficjalnie założony w 1908 r. cmentarz ewangelicki dla wsi Stawki służył najwcześniej jako miejsce pochówku osób chorych na cholerę, a później pełnił rolę cmentarza dla żołnierzy, którym umarło się w czasie służby w toruńskich fortach. Hm, cmentarz broni zażarcie swoich tajemnic, bo właśnie tam aparat Natalii wydał z siebie ostatni pstryk. Dlatego też zdjęć z cmentarza tego, ani z położonego przy ul. Rudackiej nie pokazać nie mogę. Nieco więcej zdjęć TUTAJ.

W przyszłym roku dodamy jeszcze jeden cmentarz, nie istniejący już formalnie, przy ul. Rubinowej.

7 thoughts on “Szlakiem zapomnianych cmentarzy lewobrzeżnego Torunia 2012

    • Dziękuję za linka. Niestety się zmieniło. Bywam tam średnio raz do roku i od 2009 do dziś nie mogę znaleźć tej tablicy inskrypcyjnej Mathilde Kwiatkowski.
      Pozdrawiam

  1. Pingback: Szlakiem zapomnianych cmentarzy lewobrzeżnego Torunia II | Kamień na kamieniu

  2. Świetna inicjatywa, dziękuję za relację i ciekawe zdjęcia. Chętnie wziął bym udział w takiej „wycieczce” po starych zapomnianych cmentarzach. Pozdrawiam.

  3. Pingback: W Biskupicach dwór budują | Kamień na kamieniu

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s

%d bloggers like this: