Zapomniane cmentarze Torunia #06: Cmentarz Św. Wawrzyńca


Kolejną nekropolią, którą przyjdzie nam szukać z pomocą starych map i sztychów jest cmentarz położony przy kościele Św. Wawrzyńca. Świątynia ta została zaznaczona na znanych z poprzedniego mapach: sztychu Meriana [Ryc. 1], szczegółowym planie miasta Torunia autorstwa Steinera [Ryc. 2] [1] i mapie Steinbrechta [Ryc. 3] [2].

[Ryc. 1] Kościół Św. Wawrzyńca na sztychu Matthausa Meriana | Toruń, 1641
Źródło: Wikipedia

[Ryc. 2] Teren kościoła Św. Wawrzyńca na Szczegółowym planie miasta Torunia z roku 1741 według G. F. Steinera

[Ryc. 3] Kościół Św. Wawrzyńca na mapie K. Steinbrechta, 1885

Nanieśmy położenie kościoła z każdej z powyższych map na współczesną mapę satelitarną Torunia. Porównując odległości otrzymujemy następujące przybliżone lokalizacje.

[Ryc. 4] Przybliżone lokalizacje kościoła Św. Wawrzyńca na współczesnej mapie satelitarnej Torunia, (1) – wg Meriana, (2) – wg Steinera, (3) – wg Steinbrechta
Źródło: na podstawie Google Maps, 2013

Najbliższy rzeczywistej lokalizacji świątyni jest wynik (2) uzyskany na podstawie planu Steinera. Na dowód zdjęcie z wykopalisk [3].

[Fot. 1] Źródło: http://www.turystyka.torun.pl

Wśród szkiców Steinera poszukiwany przez nas kościół najszybciej odnajdziemy przyglądając się widokowi Torunia od strony północno-wschodniej [4] gdyż w widoku od strony północnej zostaje przytłoczony szczegółami innych budowli i murami miejskimi.

[Ryc. 5] Widok miasta Torunia od strony północno-wschodniej, aut. G. F. Steiner

Zachowała się również fotografia ze zbiorów Muzeum Okręgowego w Toruniu przedstawiająca rysunek ruin kościoła Św. Wawrzyńca z początku XIX w. Można ją obejrzeć m. in. w Toruńskich cmentarzach [5].

Kościół Św. Wawrzyńca powstał w latach 60. XIII w. Najpierw był budowlą drewnianą potem ceglaną. Do roku 1349 służył jako kaplica dla szpitala św. Ducha. Prawdopodobnie ze względu na swój szpitalny charakter na jego terenie już wtedy stworzono cmentarz rzymskokatolicki [6]. Jednak pierwszą wiarygodną informacją o utworzeniu wokół kaplicy cmentarza notujemy w 1349 r. kiedy to podporządkowano ją staromiejskiej parafii Św. Jana [7]. Z uwagi na przyrost ludności brakowało miejsca na cmentarzu wokół kościoła Św. Jana i zaczęto grzebać wokół kaplicy Św. Wawrzyńca oraz na cmentarzu Św. Jerzego. Wzmianki o świątyni jako o kościele wraz ze szpitalem pochodzą z 1443 r. Ze względu na położenie poza murami miejskimi był wielokrotnie niszczony i palony. W roku 1824 ostatecznie kościół i budynki szpitalne rozebrano z powodu modernizacji fortów i budowy nowych bram miejskich, co za tym idzie zlikwidowano również cmentarz.

Dziś na terenie świątyni i cmentarza mamy tereny zielone oddzielające Stare Miasto od Przedmieścia Chełmińskiego. Obecnie na północ od kościoła rozciągają się tereny użytkowane przez Muzeum Etnograficzne, w tym siedziba – dawna wozownia artyleryjska nr 2 z 1824 r. W XVII w.  kwartał ten nazywano Przedmieściem Św. Wawrzyńca.

Zdjęcia pochodzą z początku października 2012 r. W żadnym z dwóch skąpych źródeł ikonograficznych nie przedstawiono nagrobków. Nie wiadomo zatem gdzie konkretnie rozciągał się teren cmentarny, czy oplatał cały kościół, czy może znajdował się na północ od niego? Jak tylko na dobre zniknie śnieg to uzupełnię temat precyzyjniejszymi fotografiami.

[Fot. 2] Trawnik w miejscu którego niegdyś stał kościół Św. Wawrzyńca | Toruń (Stare Miasto), 2012

[Fot. 3] Być może tu stały kiedyś nagrobki cmentarza Św. Wawrzyńca | Toruń (Stare Miasto), 2012

Przypisy:

[1] Toruń i miasta Ziemi Chełmińskiej na rysunkach Jerzego Fryderyka Steinera z pierwszej połowy XVIII w. (tzw. Album Steinera) pod red. M. Biskupa, Toruń: Muzeum Okręgowe w Toruniu – Towarzystwo Naukowe w Toruniu – Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu, 1998, s. 48. Patrz też: G. F. Steiner, Das Merkwürdigste in, bey und um Thorn. 50 Zeichnungen, bearb. R. Heuer, Berlin: Deutscher Wille, 1925 – link.

[2] K. Steinbrecht, Die Baukunst des Deutschen Ritterordens in Preussen 1. Thorn im Mittelalter, ein Beintrag zur Baukunst des Deutschen Ritterordens, Berlin: Verlag von Julius Springer, 1885, Taf. I – link.

[3] http://www.turystyka.torun.pl/index.php?strona=208.

[4] Toruń i miasta…, s. 51; Das Merkwürdigste… , s. 28.

[5] M. Niedzielska, Toruńskie cmentarze, Toruń: TNT, 1992, ilustracje nie objęte paginacją; patrz też Z. Kruszelnicki, Toruń nie istniejący, Warszawa-Poznań-Toruń: PWN, 1987, s. 78.

[6] Więcej o cmentarzu i kościele Św. Wawrzyńca w: M. Niedzielska, op. cit., s. 22; Z. Kruszelnicki, op. cit. s. 77-79;  K. G. Prätorius, Tophographish-historisch-statistische Beschreibung der Stadt Thorn und ihres Gebietes, die Vorzeit und Gegenwart umfassend, bearb. und hrsg von Julius Wernicke. Thorn: W. Th. Lohde, 1832, s. 208-209; M. Niedzielska, Cmentarze na Jakubskim Przedmieściu – ewangelicki i katolicki, [w:] Cmentarz Św. Jakuba i inne chrześcijańskie cmentarze nowomiejskie pod red. Krzysztofa Mikulskiego. Toruń: Towarzystwo Miłośników Torunia-Wydawnictwo Adam Marszałek, 2010.

[7] Architektura gotycka w Polsce. t. 2,  pod red. T. Mroczko i M. Arszyńskiego, Warszawa: IS PAN, 1995, s. 240; Także Prätorius, op. cit., s. 209.

6 thoughts on “Zapomniane cmentarze Torunia #06: Cmentarz Św. Wawrzyńca

  1. Pingback: Zapomniane cmentarze Torunia #05: Cmentarz Św. Katarzyny « Kamień na kamieniu

  2. Pingback: Zapomniane cmentarze Torunia #04: Cmentarz Św. Jakuba « Kamień na kamieniu

  3. Pingback: Zapomniane cmentarze Torunia #01: Wstęp « Kamień na kamieniu

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s

%d bloggers like this: