Kamień z Łysomic


Może nie dorasta doniosłością kamieniowi z Rosetty, lecz jego tajemnica do końca nie została rozszyfrowana. Oto tuż za leśniczówką Łysomice, na szóstym kilometrze toruńskiego pieszego szlaku martyrologii stoi sobie głaz otoczony drewnianą aczkolwiek połamaną barierką. Strategia Rozwoju Gminy Łysomice [1] wymienia go pośród pomników przyrody, ani słowem nie wspominając o tajemniczej inskrypcji.

T. K.
1817-1917

[Fot. 1] Kamień z Łysomic | Łysomice (Leśniczówka), 2012

Kamień upamiętniający jakieś wydarzenie? Nagrobek człowieka o inicjałach T. K., który przeżył 100 lat życzył sobie być pochowanym w lesie? Krzysztof Kalinowski w swoim artykule [2] na temat kamienia rozwiewa hipotezy jakoby głaz upamiętniał budowę utwardzonej drogi z Torunia do Łysomic lub poprowadzenie pobliskiego szlaku kolejowego w stronę Chełmży. W pierwszym wypadku mowa o latach 1822 – 1830, w drugim chodzi o 1882 r. Tymczasem autorzy opracowania Przyroda województwa toruńskiego [3] twierdzą, że inskrypcja na głazie powstała ku czci pamięci Tadeusza Kościuszki w setną rocznicę zgonu. W zasadzie wszystko by się zgadzało. Inicjały pasują, daty również. Podano też obwód głazu wynoszący 2,5 m., wysokość 0,7 m. i rok uznania za pomnik przyrody: 1955. Zabrakło najważniejszego, czyli źródła tej informacji.

[Ryc. 1] Źródło: Gazeta Toruńska z dnia 06.10.1917 r., nr 230, s. 1

Trudno zdobyć bezpośredni dowód łączący Kościuszkę z łysomickim głazem biorąc pod uwagę czas wykonania napisu. Nikt nie chciał narażać się Prusakom i tak już  rozgorączkowanym sytuacją na pierwszowojennych frontach więc ze zrozumiałych względów nie celebrowano odsłonięcia napisu. Wiemy natomiast, że obchody setnej rocznicy śmierci wodza insurekcji 1794 r. przebiegały w Toruniu odświętnie. W kościołach odbywały się msze za duszę naczelnika powstania, zaś towarzystwo śpiewacze „Lutnia” przy współudziale innych towarzystw zorganizowało obchody Kościuszkowskie [Ryc. 1] . Miejscem wykonania programu była nieistniejaca już restauracja Victoria Park. Widowisko cieszyło się według relacji prasowych ogromną popularnością i było powtarzane czterokrotnie tj. dopóki władze pruskie zabroniły kontynuacji. Podobne uroczystości w regionie odbyły się m. in. w Kowalewie Pomorskim [Ryc. 2], a także w Brąchnowie i Tucholi [4], Gostycynie [5] oraz Chełmży [6].

[Ryc. 2] Źródło: Gazeta Toruńska z dnia 21.11.1917 r., nr 268, s. 4

[Fot. 2] Kamień z Łysomic | Łysomice (Leśniczówka), 2012

Przypisy:

[1] Strategia Rozwoju Gminy Łysomice, 2010, s. 7 – link. [dostęp: 05.02.2013]

[2] Krzysztof Kalinowski, Tajemniczy głaz w Łysomicach, „Pomorze i Kujawy”, nr 2 (30), 2004.

[3] Przyroda województwa toruńskiego, oprac. zb., Toruń: Turpress, 1992.

[4] Patrz Gazeta Toruńska 1917, nr 274 (z dnia 29.11.1917 r.), s. 3 – link. [dostęp: 05.02.2013]

[5] Patrz Gazeta Toruńska 1917, nr 268 (z dnia 21.11.1917 r.), s. 4 – link. [dostęp: 05.02.2013]

[6] Patrz Gazeta Toruńska 1917, nr 259 (z dnia 10.11.1917 r.), s. 3 – link. [dostęp: 05.02.2013]

4 thoughts on “Kamień z Łysomic

  1. Znakomicie wyśledzone. A masz coś o ołtarzu Jaćwingów koło Starych Juch? Jego rozmiar pobudza wyobraźnię. Tam tez znzaleźliśmy stary ewangelicki cmentarz sprzed II wojny. Uwielbiam takie grzebanie w ciekawostkach z przeszłości. Rozminęłam sie chyba z powołaniem.

  2. Pingback: Las Łysomicki | Kamień na kamieniu

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s

%d bloggers like this: