Buchta


Głównym punktem zbornym dla obserwujących nowomoście jest skarpa wznosząca się nad ul. Nad Zatoką w pobliżu schronu artyleryjskiego B-55. Przebywając nieopodal przypomniałem sobie o miejscu zwanym Buchtakrug. Karczma Buchta jest zaznaczona na wielu mapach, najdokładniej w Messtischblatt 2977 Thorn z 1909 r. [Rys. 1]

[Rys. 1] Buchtakrug na fragmencie mapy 2977 Thorn, Topographische Karte 1: 25 000, Königl. Preuß. Landesaufnahme, 1909

Nałożenie map wskazuje na budynek, którego dach dość nieśmiało wychodzi z gęstwiny konarów drzew. Obiekt o specyficznym kształcie zadaszenia w lewym górnym rogu to norweska stacja benzynowa, a 2 najbardziej rzucające się dachy po prawej u dołu to dawne koszary kamienne. Cała reszta różnokształtnej mozaiki wyróżniającej się na zielonym tle to: altanki działkowe, garaże, dobudówki, szopy, szajerki – cała typologia cudacznych samoróbek budowlanych.

[Fot. 1] Czerwonym okręgiem oznaczono poszukiwane miejsce
Źródło: na podstawie Geoportal, 2013

[Fot. 2] Widok na nowomoście z ul. Nad Zatoką | Toruń (Winnica), 2013

Nazwa karczmy [1] bezpośrednio nawiązuje do jej położenia geograficznego tuż obok starorzecza widocznego na [Rys. 1]. Pozostałości po dawnym korycie istnieją do dziś [Fot. 3]. Wydaje się, że słowo „zatoka” użyto w tym przypadku na wyrost choć zaglądać do niej mogli przecież nadwiślańscy flisacy. Częściej jednak gościć w swoich progach mogła skoszarowanych tuż obok żołnierzy pełniących służbę w forcie I. Fort ten oprócz oficjalnej nazwy Fort Ia – Feste König Wilhelm I późniejszy Fort I  Jan III Sobieski  określano mianem Buchtafort [2].

[Rys.2] Definicja słowa Buchta
Źródło: Słownik polszczyzny XVI wieku, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1956, T. II, s. 487.

[Fot. 3] Nowomoście – widok przy starorzeczu Wisły | Toruń (Winnica), 2013

Po stronie przeciwnej „malownicza” ruina domu.

[Fot. 4] Ruina domu tuż nad starorzeczem na wysokości poszukiwanej karczmy | Toruń (Winnica), 2103

Co z naszą karczmą? Ano, nie ma. Jej miejsce zajmuje jakaś szopa poobijana deskami, w dodatku zarośnięta tak, że nie sposób dobrze sfotografować.

[Fot. 5] Szopa w miejscu Buchtakrug, Toruń (Winnica), 2013

Z wysoka widać dokładniej. Czy ten obiekt altankopodobny został stworzony na bazie dawnego budynku karczmy? Nie wydaje mi się. Gdyby chociaż miał konstrukcję ryglową lub ceglaną to istniałby cień szansy, że  karczma istnieje nadal.

[Fot. 6] Budynek (-nki) w miejscu dawnej Buchtakrug  na tle nowomościa | Toruń (Winnica), 2013

Karczma Buchta od powstania należała do dóbr biskupstwa włocławskiego, aczkolwiek w jednym z opracowań wspomniana jest jako młyn (już w XIII w. (!)) [3]. Po I rozbiorze stała się wydzierżawioną domeną królewską, a od 1801 r. należy do dworu Bielawy (nie była prywatnym przedsiębiorstwem rozrywkowo-rekreacyjnym położonym poza miastem określanym przez administrację pruską mianem Établissement). W 1878 r. stała się własnością wojska pruskiego, które również ją wynajmowało [4]. W księdze adresowej z 1904 r. znalazłem nazwiska pracowników karczmy [Rys. 3]. To jednak dodatkowo zaciemniło mi obraz gdyż jak widzimy oprócz Buchtakrug występuje także inna jednostka administracyjna Buchtaburg. Wydaje mi się, że odnosiła się do pobliskich terenów, na których leżą dawne koszary i działki, ale to tylko przypuszczenie – nie znalazłem takiej nazwy na mapach. W późniejszej księdze adresowej z 1923 r. oba obszary również znajdują się pod kuratelą wojskową jako: Buchtagród i Wyszynk [5].

[Rys. 3] Źródło: Adressbuch nebst Allgemeinem Geschäftsanzeiger von Stadt und Landkreis Thorn auf das Jahr 1904 : mit einem Plan von Thorn und Umgebung, Thorn: V. Kowalkowski, 1904, Teil II, s. 16

Jeśli ktokolwiek z czytelników orientuje się, czy sfotografowany budynek jest dawną karczmą Buchta, prosiłbym o odpowiedź. W chwili obecnej umieszczam Buchtę w kategorii „nieistniejące”.

Przypisy

[1] Słownik polszczyzny XVI wieku, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1956, T. II, s. 487 – link.

[2] K. Kawa, Atlas Twierdzy Toruń. Z. 4. Fort I – Jan III Sobieski, pod red. M. Biskupa i L. Narębskiego, Toruń: Towarzystwo Naukowe Toruń, 2008.

[3] J. Powierski, Dobra ostrowicko-golubskie biskupstwa włocławskiego na tle stosunków polsko-krzyżackich na tle 1235-1308, Gdańsk: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1977, s. 91.

[4] H. Maercker, Geschichte der ländlichen Ortschaften und der drei kleineren Städte des Kreises Thorn in seiner früheren Ausdehnung vor der Abzweigung des Kreises Briesen i. J. 1888, Danzig: Th. Bartling, 1900, s. 211 – link. Zobacz też ibidem., s. 177.

[5] Księga adresowa miasta Torunia wraz z Podgórzem i powiatem Toruń-Wieś. Rok 1923, Dział III., s. 73 – link.

14 thoughts on “Buchta

  1. Ciekawe co oznacza skrót Ch.Hs umieszczony na mapie powyżej Rys.1 (na północ od karczmy przy Szosie Lubickiej). Budynku już nie ma ale jest mur odgradzający działkę zbudowany chyba z cegieł z tego budynku (widoczny nie od Lubickiej ale od strony północnej). Co się mieściło w tym budynku oznaczonym Ch.Hs?

    • To dom dróżnika, czyli takiego jegomościa, który pobierał opłaty za przejazd drogą.
      W linku poniżej, spis skrótów stosowanych w niemieckich mapach topograficznych. Przydaje się🙂

  2. babu 2 wielkie dzięki mam jakieś mapy z neta i teraz z pewnością się skróty przydadzą. Stronka o tej tematyce jest super!
    Pozdrawiam

  3. Urodziłem się 1961r w tych Koszarach Kamiennych tzw.Nadwiślańskich. Wiem kto pobudował tą ala altanoszopę na miejscu tej karczmy tak jak wynika z powyższego oznakowania na mapie. Z tego co mi wiadomo to materiał z którego pobudowano tą widoczną zabudowę nie pochodzi z tej karczmy, tam był teren porośnięty tylko trawą a my jako małe dzieci zjeżdżaliśmy z tych górek na sankach i żadnego tam gruzowiska nie było. Co się mogło stać z pozostałościami zabudowy karczmy? to to że bardzo przekonywujące jest, jeśli cokolwiek po drugiej wojnie zostało to niezwłocznie ,,zaopiekowali” się tym mieszkańcy ul.Winnicy poniżej dawniejszej gazowni rozbudowując swoje posesje. W połowie lat pięćdziesiątych wojsko oddało Koszary Kamienne dla administracji miejskiej na mieszkania dla ludności Torunia. Moji rodzice zamieszkali tu w 1957r i z opowiadań ich niema żadnej informacji o pozostałościach lub resztek murów albo funamentów w tym miejscu. Wartobyłoby aby tym miejscem zainteresowali się archeolodzy. Ja na temat tej całej okolicy też mam trochę wiedzy zasłyszanej z opowiadań starszych mieszkańców, a i w latach mojej młodości było dużo śladów z przeszłości.

    Pozdrawiam wszystkich którzy tak jak ja chcieliby wiedzieć więcej o Toruniu niż się to publikuje.
    P.S. Myślę że wiele tajemnic historycznych i utajnionych informacji o naszym mieście wywieziono do Niemiec przez cofające się wojska hitlerowskiej rzeszy.

    amatorius@tlen.pl

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s

%d bloggers like this: