Prace renowacyjne na cmentarzu ewangelickim w Toruniu-Rudaku, 04-05.05.2013


Druga część prac przypadła w czasie długiego weekend dlatego liczba ciekawych znalezisk przewyższyła frekwencję pracujących. Najbardziej cieszy wydobycie dotychczas najstarszego elementu z inskrypcją – piaskowcowej steli poświęconej Friedrichowi Hinklerowi zmarłemu w 1872 r. Na samej górze dekoracja w postaci liści bluszczu oraz krzyż i kotwica. Nasuwają się następujące podejrzenia: albo Herr Hinkler był wilkiem śródlądowym i pływał po Wiśle np. na barce, albo w życiu brakło mu miłości, bo wiara i nadzieja została zaakcentowana.

[Fot. 1] Symbole na steli Friedricha Hinklera | Toruń (Rudak), 2013

Poniżej cała stela w trzech kawałkach (w niedzielę znaleziono czwarty). Będzie co kleić.

[Fot. 2] Najstarszy nagrobek na cmentarzu – stela Friedricha Hinklera | Toruń (Rudak), 2013

Inną ciekawostką jest blaszana tabliczka „tymczasowa” Gustava Wie[se] znaleziona przy mogile dziecięcej. Skojarzenia z tymczasowymi tablicami rejestracyjnymi jest prawidłowe. Tego typu tabliczki umieszcza się i dziś na drewnianym krzyżu tuż po pogrzebie, gdy jeszcze nie postawiono pomnika. Przyjęliśmy zatem, że najprawdopodobniej pogrzeb odbył się w ostatnich latach świetności cmentarza (1939-1945).

[Fot. 3] Blaszana tabliczka Gustava Wie[s]e | Toruń (Rudak), 2013

Na całym cmentarzu wystaje ponad 12 podstawek po krzyżach. Do znalezionego w ubiegłym tygodniu fragmentu żeliwnego krzyża dołączają dwa ramiona. Całość nie pasuje jednak do siebie.

[Fot. 4] Jedno z ramion krzyża żeliwnego w rękach znalazcy | Toruń (Rudak), 2013

Po obkopaniu okazało się, że jeden z rzędów posiada komplet podstaw w kształcie ułamanego pnia dębu. Przedtem tylko dwa z prawej wystawały z trawy przewrócone.

[Fot. 5] Nagrobki z postumentami w postaci pni dębu | Toruń (Rudak), 2013

Poniżej jeszcze jedna tablica wydobyta na światło dzienne. Niemal cała, upamiętniająca Guerharda Lau.

[Fot. 6] Tablica inskrypcyjna poświęcona Gerhardowi Lau | Toruń (Rudak), 2013

Na cmentarzu zdarzają się również znaleziska zaskakujące. Oto przy porządkowaniu jedenej z mogił znaleziono… butelkę z porcelanowym korkiem. Rzecz co najmniej przedwojenna. Czyżby towarzyszyła pochowanemu w ostatniej drodze?

[Fot. 7] Butelka z porcelanowym korkiem i jej znalazca | Toruń (Rudak), 2013

I jeszcze jedno. Nagrobek Irmgard Franke, którego ogrodzenie jako jedyne zachowało się na rudackim cmentarzu, został stworzony przez G. Wodsacka z Bydgoszczy. Jego zakład kamieniarski musiał cieszyć się nie lada renomą gdyż jego kamienne dzieła można podziwiać na cmentarzach ewanegelickich w promieniu nawet ponad 50 km od Bydgoszczy gdzie mieścił się zakład (inne nagrobki sygnowane jego nazwiskiem znajdziemy m. in. w Solcu Kujawskim, Godzimierzu (gm. Szubin), czy Ostromecku.

[Fot. 8] Sygnatura kamieniarska G. Wodsack, Bydgoszcz

Cieszymy się, że cmentarz i jego renowacja wzbudzają ciekawość przejeżdżających. Jednym z gości był Pan Marek Dittmann, który na przełmie lat 60. i 70 ubiegłego stulecia uczęszczał do SP nr 17 po drugiej stronie ulicy. Wspominał, że wtedy jeszcze wiele dębowych postumentów posiadało swoje tabliczki, a na cmentarz przywiodła go genealogiczna pasja. Jego przodkowie od wieków związani byli z żeglugą śródlądową, a on sam już za kilka dni jako pierwszy torunianin wyrusza w samotną, rowerową podróż dookoła świata. Szczegóły na http://www.dittmannpolska.eu/

Dziękujemy członkom parafii ewangelicko-augsburskiej w Toruniu za wywiezienie zalegających hałd liści i korzeni. W przyszłym tygodniu pracujemy tylko w sobotę 11 maja w godzinach 8 – 14 i kończymy pierwszy etap remontu – obkopanie ok. 20 pozostałych nagrobków.

Na zakończenie sprawa do identyfikacji. Czy znaleziona na cmentarzu dachówka (zdjęcie poniżej), wyprodukowana w  Nadrenii-Palatynacie (Eisenberg-Pfalz) jest współczesna, czy raczej sprzed 100 lat?

[Fot. 9] Dachówka znaleziona na cmentarzu z Eisenberg-Pfalz (Nadrenia-Palatynat)

Wszystkie znalezione elementy z inskrypcjami oraz pozostałe informacje o cmentarzu znajdują się na http://lapidaria.wikidot.com/cmentarz-ewangelicki-rudak

[Fot. 10] Za tydzień cmentarz opanują konwalie | Toruń (Rudak), 2013

3 thoughts on “Prace renowacyjne na cmentarzu ewangelickim w Toruniu-Rudaku, 04-05.05.2013

  1. Pingback: Renowacja cmentarza ewangelickiego w Toruniu – Rudaku, przy ul. Rudackiej 27 | Kamień na kamieniu

  2. Fragmenty płyt są naprawdę przepiękne, szkoda, że zachowały się już tylko fragmenty… Z drugiej strony jednak dobrze, że odnaleźliście je i pracujecie nad ich renowacją.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s

%d bloggers like this: