Powidoki z Marezy


Nie da się dojechać do Marezy z ominięciem Kwidzyna, tak jak nie powinniśmy zachwycać się tamtejszymi menonickimi stelami bez zobaczenia dwóch innych cmentarzy po drodze. Kwidzynowi jako miastu, w którym budowle na miarę weselnego tortu sąsiadują z architektonicznym bigosem polukrowanym szczyptą iluzji poświęcę następny wpis (a nawet dwa). Dziś zaledwie dwie niezbędne ciekawostki upatrzone na trasie w stronę Doliny Kwidzyńskiej. Na rogu ul. Malborskiej i Jagiełły stoi sobie wiklinowa mysz [Fot. 1]. Nie jest to jedyne plecione zwierzątko, pozostałe rozstawione są na licznych w mieście rondach. Ich obecność w pełni usprawiedliwiają dzieje bowiem w latach 1947- 2003 r. działało w Kwidzynie jedyne w Polsce technikum wikliniarskie. Jak widać nie szukają tu ozdobników na siłę, jak w moim rodzinnym grodzie tylko umiejętnie wplatają elementy historii nowszej w krajobraz. W tle kamienica z lat 1915-1920. Wówczas leżała na terenie świeżo awansowanej do roli kwidzyńskiego przedmieścia wsi Michałowo.

[Fot. 1] Wiklinowa mysz | Kwidzyn (Michałowo), 2013

Druga rzecz to pompa. Przed-, czy powojenna? – tego nie wiem. Jest ich tu sporo, w Toruniu hand Pumpe to bardzo rzadki widok.

[Fot. 2] Pompa przy ul. Malborskiej 102 | Kwidzyn (Michałowo), 2013

Przejdźmy teraz do cmentarzy. Po drodze do Marezy mijam rozległy cmentarz komunalny, którego część ze starodrzewiem sąsiadująca z ulicą Tczewską była niegdyś cmentarzem ewangelickim wspomnianej już wsi, potem przedmieścia Michałowo. Nie doszukiwałem się specjalnie „nagrobków wielokrotnego użytku”, ale wyłowiłem taką oto drewnianą rzeźbę.

[Fot. 3] Drewniana rzeźba na cmentarzu komunalnym | Kwidzyn (Michałowo), 2013

Do Marezy przysłowiowy rzut beretem. Cóż może kryć się tuż za jej rogatkami na niewielkim zarośniętym wzniesieniu [Fot. 4]?

[Fot. 4] Tuż przed Marezą | Kwidzyn, 2013

Oczywiście cmentarz ewangelicki. Od strony ul. Furmańskiej (na zdjęciu) tuż za tabliczką należy sforsować zarośnięte krzakami wzniesienie. Położony tuż pod nieistniejącą już osadą Górna (Stürmersberg), która w latach 1901/04 została przyłączona do Marezy. Ostatnie budynki  tej części wsi wyburzono w 2010 r. w związku z przebudową DK nr 90 i  budową mostu na Wiśle. Nagrobki o tej porze roku otulone są pokrzywową pierzyną.

[Fot. 5] Nagrobki cmentarza ewangelickiego | Mareza (gm. Kwidzyn, pow. kwidzyński), 2013

Nie jest to jednak cmentarz będący głównym celem ekspedycji. Do niego pozostało ok. 1,3 km. Spójrzmy więc na krajobraz olęderskiej wsi Doliny Kwidzyńskiej. Po wysiedleniu Niemców, dość często dom pierwotnie jednorodzinny zajmowały dwie lub i więcej polskich rodzin. Wynikiem jest brak spójnej estetyki budynku, choć na poniższym przykładzie widać, że postąpiono dość gustownie [Fot. 6].

[Fot. 6] Stary dom zamieszkany dziś przez dwie rodziny | Mareza (gm. Kwidzyn. pow. kwidzyński), 2013

Wspólny dach dla murowanej obory i drewnianej stodoły.  Budynek zdaje się być w świetnym stanie [Fot. 7].

[Fot. 7] Budynek gospodarczy  | Mareza (gm. Kwidzyn, Pow. kwidzyński), 2013

A tu jeszcze jeden budynek gospodarczy – mała obora skryta za bzami, które na szczęście nikt nie wyciął od końca wojny. Stanowiły przecież niebagatelny składnik krajobrazu kulturowego, bo ochraniały zagrodę kolonistów przed złem czającym się w opłotkach [Fot. 8].

[Fot. 8] Murowana obora | Mareza (gm. Kwidzyn, pow. kwidzyński), 2013

Środek wsi przecina jeszcze nie ukończona droga krajowa nr 90 prowadząca do mostu na Wiśle w Korzeniewie [Fot. 9].

[Fot. 9] Most nad rzeką Liwą (DK nr 90) | Mareza (gm. Kwidzyn, pow. kwidzyński), 2013

A to widok na łąki i pola. W oddali kolejny most nad jednym z większych kanałów w dolinie oraz po prawej słabo widoczny most na Wisłą w Korzeniewie [Fot. 10]. Po 86 latach powtórnie wybudowano most w okolicach Kwidzyna. Ten pierwszy, przypomnijmy, położony był ok. 5 km na południe od współczesnego i spinał dwa brzegi królowej polskich rzek w Opaleniu po zachodniej stronie i Grabówku po wschodniej. Wybudowano go w latach 1905-1909 i służy od 1934 r. po dziś dzień, z tym że mieszkańcom Torunia (za co należą się pruskim konstruktorom ukłony od mnie) i Konina.

[Fot. 10] Łąki i pola w stronę Wisły | Mareza (gm. Kwidzyn, pow. kwidzyński), 2013

Wreszcie po zachodniej stronie głównej drogi przebiegającej przez wieś, tuż za kolejnym mostem nad Liwą skręcającą w stronę Wisły, by ostatecznie wpaść kilka kilometrów bliżej do Nogatu,  ukazuje się mały, odnowiony cmentarzyk menonicki [Fot. 11].

[Fot. 11] Cmentarz menonicki | Mareza (Mareski Dwór), (gm. Kwidzyn, pow. kwidzyński), 2013

Mareski Dwór (Schloß Mareese), a potocznie Zamek to dawna nazwa tej części wsi, która zanim została wchłonięta prze Marezę stanowiła osobny folwark. Pod dwoma kasztanowcami ustawiono dwie piaskowcowe stele, teren uporządkowano i  ogrodzono zaś zabytek włączono w skład szlaku turystycznego Szlakami Mennonitów w Dolinie Kwidzyńskiej.

[Fot. 12] Cmentarz menonicki | Mareza (Mareski Dwór), (gm. Kwidzyn. pow. kwidzyński), 2013

[Fot. 13] Tablica informacyjna szlaku turystycznego Śladami Mennonitów w Dolinie Kwidzyńskiej | Mareza (Mareski Dwór), (gm. Kwidzyn, pow. kwidzyński), 2013

Stela Johanna Ernsta Schwartza (22.12.1715 – 10.02.1802) i jego brata Petera Schwarza (25.02.1750 – 25.07.1797) jest w lepszym stanie niż Petera Schwartza (31.01.1778 – 03.07.1798) będącego synem Johanna. Wszyscy urodzili się w Nowym Dworze (Neuhöfen), gm. Kwidzyn, pow. kwidzyński.

[Fot. 14] Stela Johanna Ernsta Schwartza i Petera Schwartza | Mareza (Mareski Dwór), (gm. Kwidzyn, pow. kwidzyński), 2013

[Fot. 15] Stela Petera Schwarza | Mareza (Mareski Dwór), (gm. Kwidzyn, pow. kwidzyński), 2013

Oby dwie stele są bogato zdobione i posiadają nieco różniące się płaskorzeźby. Zadanie: wskaż różnice🙂

[Fot. 16] Płaskorzeźby na steli Johanna Ernsta Schwartza i Petera Schwartza. 1 – przód góra, 2 – przód dół, 3 – tył góra, 4 -tył dół | Mareza (Mareski Dwór), (gm. Kwidzyn, pow. kwidzyński), 2013

[Fot. 17] Płaskorzeźby na steli Petera Schwartza, syna Johanna. 1 – przód góra, 2 – przód dół, 3 – tył góra, 4 -tył dół | Mareza (Mareski Dwór), (gm. Kwidzyn, pow. kwidzyński), 2013

Więcej na temat cmentarza TUTAJ.

Za kasztanowcem interesujący przykład roślinności cmentarnej. Podobno to frezje.

[Fot. 18] Frezje na cmentarzu menonnickim | Mareza (Mareski Dwór), (gm. Kwidzyn, pow. kwidzyński), 2013

To nie koniec wędrówki po Marezie. Zawracam do mostu i idę dalej główną jej ulicą w stronę Kwidzyna. Po prawej mijam stary murowany dom z drewnianą werandą.

[Fot. 19] Dom z drewnianą werandą | Mareza (gm. Kwidzyn, pow. kwidzyński), 2013

Drzwi nie posiadały zdobień.

[Fot. 20] Drewniana weranda | Mareza, (gm. Kwidzyn, pow. kwidzyński), 2013

Jeszcze kilka domów (z Marezy właściwej), których wielkość świadczy o tym że właściciele sprzed 1945 r. musieli być majętnymi ludźmi, na tyle by budować tzw. dwory chłopskie (Bauerhof) [Fot. 21]

[Fot. 21] Bauerhof | Mareza, (gm. Kwidzyn, pow. kwidzyński), 2013

[Fot. 22] Dom w połowie umarły | Mareza (gm. Kwidzyn, pow. kwidzyński), 2013

[Fot. 23] Dom z pozostałością po bramie | Mareza (gm. Kwidzyn, pow. kwidzyński), 2013

Wodowskaz na Liwie, a na drugim planie współczesna zabudowa Marezy

[Fot. 24] Wodowskaz na Liwie | Mareza (gm. Kwidzyn, pow. kwidzyński), 2012

Oto prawdziwy władca mareskiego stawu. Doniośle zatrzepotał skrzydłami, wypłynął na środek akwenu i kazał się portretować.

[Fot. 25] Łabędź z Marezy | Mareza (gm. Kwidzyn, pow. kwidzyński), 2013

Jedyny dom, przed którym założono sad.

[Fot. 26] Dom z sadem | Mareza (gm. Kwidzyn, pow. kwidzyński), 2013

Jeszcze jeden przykład werandy. Tym razem na piętrze.

[Fot. 27] Dom z drewnianą werandą na piętrze | Mareza (gm. Kwidzyn, pow. kwidzyński), 2013

Domy stare odnowione, stare zruinowane i współczesne wymieszane są niczym składniki w sałatce, z przewagą tych pierwszych. Mimo wszystko statystycznie rzadkim widokiem były budynki dotknięte różowiakiem pstrym, tak jak miejscowe przedszkole.

[Fot. 28] Miejscowe przedszkole | Mareza (gm. Kwidzyn, pow. kwidzyński), 2013

Czy wiecie, że w Mareza posiadała kolej wąskotorową. Budynek dworcowy pełni dziś funkcję mieszkalną, dobrze że napis pozostał na pamiątkę.

[Fot. 29] Były dworzec kolei wąskotorowej | Mareza (gm. Kwidzyn, pow. kwidzyński), 2013

Ostatnie tory Kwidzyńskiej Kolei Dojazdowej zlikwidowano w 1989. Pozostały nasypy, budynki dworcowe i takie oto niewinnie wyglądające przeprawy służące niegdyś za mosty kolejki wąskotorowej nad kanałem Palemona.

[Fot. 30] Były most kolejki wąskotorowej nad kanałem Palemona| Kwidzyn , 2013

Tym sposobem znaleźliśmy się w Kwidzynie. Tak na pewno znaleźliśmy się w Kwidzynie.

[Fot. 31] Widok na zamek kapituły pomezańskiej z mostu nad kanałem Palemona | Kwidzyn, 2013

6 thoughts on “Powidoki z Marezy

  1. Budynek przedszkola jest zadbany, ale nieco… straszy? W taki sposób nie powinno się remontować takich budynków. A co do nagrobków – są tak ciekawe, że aż chciałoby się pisać o nich pracę😉 Urocza miejscowość.

  2. Możliwe, że ktoś już opisał symbolikę tych stel. Frezje mogły zostać zasadzone przez tych co odnawiali cmentarz. Wszystkich budynków pokazać nie sposób, i tak pobiłem pod tym względem rekord😉 Brakuje m. in. ciągu małych zgrabnych domków po wschodniej stronie głównej drogi oraz pocztówkowego widoku na zamek (teraz wiem skąd były robiony) – to ze względu na pełne słońce, w którym zdjęcia wychodzą wiadomo jak.

  3. Pingback: Dreptanie po Kwidzynie #1 | Kamień na kamieniu

  4. Pingback: Dreptanie po Kwidzynie #3 | Kamień na kamieniu

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s

%d bloggers like this: