Prace na cmentarzu ewangelickim w Łęgu Witoszynie #2


Rok temu niemal o tej samej porze pracowaliśmy w Słońsku Górnym, teraz kontynuowaliśmy renowację cmentarza ewangelickiego w Łęgu Witoszynie. Szeregi pracujących (Fundacja Ari Ari, Tak Trzeba) zasilili przedstawiciele Kujawsko-Pomorskiego Forum Eksploracyjnego, którzy wycięli zbędną roślinność uwidaczniajac tym samym aleję cmentarną. Pomogli również przy złożeniu dwóch najcięższych nagrobków tak więc obyło się bez podnośników i wciągarek.

Przypomnijmy, plac boju przed interwencją wyglądał tak:

[Fot. 1] Nagrobki Emili Bonkowskiej i Augusty Schill przed złożeniem | Łęg Witoszyn (gm. Fabianki, pow. włocławski), 2013

Po złożeniu wygląda to tak:

[Fot. 2] Nagrobki Emilii Bonkowskiej i Augusty Schill po złożeniu | Łęg Witoszyn (gm. Fabianki, pow. włocławski), 2013

W poprzedniej relacji wspomniałem o nagrobkach rodziny Lemke. Wszystkie trzy – ojca, brata i siostry – zostały, jak głoszą inskrypcje, ufundowane przez cztery siostry: Karolinę, Annę. Luizę i Huldę. Stan ich zachowania z początku wydawał się dramatyczny. Po złożeniu, sklejeniu i wyczyszczeniu prezentują się o wiele lepiej.

[Fot. 3] Nagrobki rodziny Lemke przed złożeniem | Łęg Witoszyn (gm. Fabianki, pow. włocławski), 2013

[Fot. 4] Nagrobki rodziny Lemke w trakcie składania | Łęg Witoszyn (gm. Fabianki, pow. włocławski), 2013
Fot. Tak Trzeba

[Fot. 5] Nagrobki rodziny Lemke po złożeniu | Łęg Witoszyn (gm. Fabianki, pow. włocławski), 2013

Teraz ciekawostka inskrypcyjna. Spójrzmy na środkowy fragment wyryty na nagrobku Johanna Lemke.

[Fot. 6] Tablica inskrypcyjna nagrobka Johanna Lemke | Łęg Witoszyn (gm. Fabianki, pow. włocławski), 2013

Sentencja:

Es ist bestimmt in Gottes Raht. (powinno być Rath – błąd kamieniarza!)

Dass man vom Liebsten,

was man hat muss scheiden.

okazuje się być tekstem pieśni, której autorem jest austriacki baron Ernst von Feuchtersleben (1806-1849). Z zawodu lekarz, a poeta z zamiłowania napisł ją w 1825 r. Muzykę skomponował sam Felix Mendelssohn (1809-1847). W katalogu jego dzieł pieśń figuruje pod tytułem Op. 47, nr 4 (6 pieśni) i powstała w 1839 r., zaranżowana na fortepian. Popularnie znana jako Es ist bestimmt in Gottes Rath albo Auf Wiedersehen – Gottes Rath und Scheiden [1]. W ikonografii powyższa fraza nieodłącznie skojarzona jest z motywem rozstania, najczęściej z powodu nieuniknionego uczestnictwa w wojnie [2]. Nie wiemy, czy Johann Lemke zginął podczas I wojny światowej. Data może podsuwać nam takie rozwiązanie. Niewykluczone, że wspomnianą sentencję użyto do wyrażenia smutku po stracie ukochanego brata w taki sposób, jak zrobili to pogrążeni w rozpaczy rodzice po śmierci syna Friedricha Rorbacha, czyli nie w kontekscie wojny [3].

[Fot. 7] Nagrobek Friedricha Rohrbacha z omawianą sentencją Źródło: http://www.odkrywanie.bystrzyca.pl/

Obelisk Emila Papke doczekał się ekspozycji na pryzmie z piachu. Inaczej nie mogliśmy z powodu braku danych o pierwotnej lokalizacji na cmentarzu.

[Fot. 8] Obelisk Emila Papke na pryzmie z piachu | Łęg Witoszyn (gm. Fabianki, pow. włocławski), 2013

Miłą niespodzianką była wizyta Państwa opiekującego się właściwie całe życie zapomnianą przez oficjalne władze mogiłą 8 obrońców Wisły z czasu wojny polsko-bolszewickiej w 1920 r. Udekorowali krzyż flagą i postawili kwiaty.

[Fot. 9] Udekorowana mogiła 8 obrońców Wisły z 1920 r. | Łęg Witoszyn (gm. Fabianki, pow. włocławski), 2013

Jeszcze tylko nagrobek Rozalii Roeske i przerzedzamy teren z lilaków. Być może nie widać tego dokładnie, ale najstarsze drzewa układają się w jednej linii tworząc coś na kształt alei.

[Fot. 10] Nagrobek Rosalii Roeske przed złożeniem i wycięciem roślinności | Łęg Witoszyn (gm. Fabianki, pow. włocławski), 2013
Fot. Tak Trzeba

[Fot. 11] Nagrobek Rosalii Roeske po złożeniu i wycięciu roślinności | Łęg WItoszyn (gm. Fabianki, pow. włocławski), 2013

Na sam koniec odkryliśmy pozostałości po bramie cmentarnej.

[Fot. 12] Pozostałości po bramie cmentarnej | Łęg Witoszyn (gm. Fabianki, pow. włocławski), 2013

Więcej zdjęć z renowacji w albumie Tak Trzeba na FB – TUTAJ. Informacje o cmentarzu oraz spis zmarłych – TUTAJ.

Przypisy:

[1] Petrucci Music Library, http://imslp.org/wiki/6_Ges%C3%A4nge,_Op.47_%28Mendelssohn,_Felix%29. Patrz też: http://ingeb.org/Lieder/esistbes.html [dostęp: 03.09.2013].

[2] Patrz: http://www.bildpostkarten.uni-osnabrueck.de/thumbnails.php?album=search&type=full&search=Es%20ist%20bestimmt%20in%20Gottes%20Rat [dostęp: 03.09.2013].

[3] Inskrypcja na nagrobku Friedricha Rohrbacha pochowanego na cmentarzu ewangelickim w Lasówce (Kaiserwalde), gm. Bystrzyca Kłodzka, pow. kłodzki, http://www.odkrywanie.bystrzyca.pl/20111111/galeria/20111111_gal_41.html [dostęp: 04.09.2013].

One thought on “Prace na cmentarzu ewangelickim w Łęgu Witoszynie #2

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s

%d bloggers like this: