Wiślaność w Brzozie


W Brzozie brzóz, jak na lekarstwo. O wiele więcej wikliny.

[Fot. 1] Droga nad Wisłę | Brzoza (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), 2014

[Fot. 2] Plantacja wikliny | Brzoza (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), 2014

Na 724 kilometrze biegu rzeki rozciąga się widok na dobrzyński brzeg Wisły, na wysokości Grabowca. Przy dobrym ustawieniu z łatwością dostrzeżemy wieżę tamtejszego kościoła poewangelickiego.

[Fot. 3] Widok na dobrzyński brzeg Wisły na wysokości Grabowca | Brzoza (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), 2014

[Fot. 4] Wieża kościoła poewangelickiego w Grabowcu | Brzoza (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), 2014

Żadnego problemu nie nastręcza namierzenie mostu autostradowego drogi A1.

[Fot. 5] Wzdłuż kujawskiego wiślanego brzegu, w stronę mostu autostradowego | Brzoza (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), 2014

[Fot. 6] Most autostradowy | Brzoza (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), 2014

Bieżymy ku niemu, od czasu do czasu taplając buty w nadwiślańskim błocie. W ten sposób osiągamy 725 km biegu Wisły.

[Fot. 7] Most autostradowy | Brzoza (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), 2014

[Fot. 8] Tabliczka informacyjna, 725 km biegu rzeki | Brzoza (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), 2014

W punkcie tym znajduje się ostroga, a na niej betonowy poler służący do cumowania łodzi.

[Fot. 9] Poler | Brzoza (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), 2014

Rzut oka na Wisłę w stronę linii Otłoczyn – Silno gdzie zaczyna mocno skręcać na wschód, potem kilka kroków i jesteśmy pod mostem.

[Fot. 10] Wisła w stronę Otłoczyna i Silna | Brzoza (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), 2014

[Fot. 11] Przy moście autostradowym | Brzoza (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), 2014

[Fot. 12] Pod mostem autostradowym | Brzoza (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), 2014

Zanim znalazłem się w tym dwuznacznym położeniu, wraz z gospodarzem Śladów przeszłości w Prusach Zachodnich dokonaliśmy wstępnej eksploracji Brzozy. Celem oczywistym był miejscowy cmentarz ewangelicki, po drodze minęliśmy dwie ruiny chałup olęderskich. Dotarcie na cmentarz może być nie lada wyzwaniem. Od strony drogi nr 91 najszybciej, tyle tylko że nie wolno się tam zatrzymywać. Od strony wsi należy wspiąć się dość stromą skarpą, na której łatwo o poślizgnięcie się. Pewnie nie przeszkadza to sprzedawcom jemioły. Jeden z cmentarnych klonów wyjątkowo obfituje w pasożyta. Najważniejszym odkryciem była podstawa pod krzyż w kształcie steli zmarłej w 1867 r. Joanny Fryderyki Wilhelminy Grietschke, reszta dość mocno zdewastowana tak przez człowieka, jak i przez naturę.

[Fot. 13] Cmentarne drzewo zaatakowane przez jemiołę | Brzoza (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), 2014

[Fot. 14] Tablica inskrypcyjna w formie podstawy pod krzyż przypominają ca stele | Brzoza (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), 2014

[Fot. 15] Jedna ze zdewastowanych mogił obmurowanych | Brzoza (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), 2014

Więcej zdjęć i informacji o cmentarzu – TUTAJ.

Według przekazów, osadników olęderskich sprowadzono do Brzozy (Balkau) w 1737 r. W 1788 r. kontrakt odnowiono, a podpisali się pod nim biskup Józef Rybiński (grunty należały do diecezji włocławskiej) oraz olędrzy o nazwiskach: Modrzejewski, Kunkowicz, Wunderlich i Kowalski. [1] Brzmi znajomo, prawda?  Niemniej jednak na pobliskim ostrowiu (chodzi o Wilczą Kępę Górną) pojawili się już w 1615 r., a w 1631 osiedlono ich we wsi. [2] Wszystko odbyło się w tym samym czasie gdy osadnicy zasiedlali wsie wzdłuż kujawskiego brzegu Wisły na południe od Torunia (Rudak (1603), Słońsk Górny (1605), Wołuszewo (1628)), lecz ze względu na mocno nieczytelny dokument Heuer nie mógł tego potwierdzić. [3] Po osadnikach i ich potomkach pozostało co najmniej kilka budynków. Wzdłuż głównego traktu przechodzącego prze wieś mamy dwie ruiny o konstrukcji drewnianej stojącej na podmurówce kamienno-ceglanej. Każdej z nich towarzyszy ceglana piwniczka, czyli parsk. Opuszczony dom, sądząc po zamontowanych oknach i klinkierze, mógł być zamieszkany jeszcze nie dawno. Z informacji od miejscowych wiem, że stoi tak od co najmniej 4 lat. Jego historię najbardziej oddają kolejne warstwy farby na drzwiach.

[Fot. 16] Opuszczony dom | Brzoza (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), 2014

[Fot. 17] Parsk i huśtawka | Brzoza (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), 2014

[Fot. 18] Wnętrze opuszczonego domu | Brzoza (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), 2014

[Fot. 19] Drzwi do Balkau | Brzoza (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), 2014

Drugi budynek to już kompletna ruina. Jak widzimy na jednym z poniższych zdjęć wiklinę albo prędzej trzcinę wykorzystywano jako materiał budulcowy do usztywnienia i wypełnienia tynku.

[Fot. 20] Ruina olęderskiej chałupy | Brzoza (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), 2014

[Fot. 21] W ruinach olęderskiej chałupy | Brzoza (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), 2014

[Fot. 22] Trzcina albo wiklina była materiałem budulcowym | Brzoza (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), 2014

[Fot. 23] Ruiny olęderskiej chałupy | Brzoza (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), 2014

Trudno uwierzyć, że zdjęcia robione były tego samego dnia, w styczniu. Taką mamy zimę, a mi brak śniegu wcale nie przeszkadza, wręcz przeciwnie. W Brzozie znajduje się jeszcze kilka ciekawych budynków i miejsc, które zagoszczą w bliżej nieokreślonej przyszłości na łamach bloga, m. in. dawna szkoła ewangelicka użytkowana jako gospodarstwo agroturystyczne oraz Wilcza Kępa Górna, na której gospodarzył  Franciszek Kröning.

[Il. 1] Źródło: Gazeta Toruńska z dnia 18 czerwca 1905 r., nr 138, s. 4

Przypisy:

[1] H. Maercker, Geschichte der ländlichen Ortschaften und der drei kleineren Städte des Kreises Thorn in seiner früheren Ausdehnung vor der Abzweigung des Kreises Briesen i. J. 1888. Danzig, 1900, s. 210 – link.

[2] Z. Guldon, R. Guldon, Osadnictwo województwa inowrocławskiego w latach 1775-1789, „Ziemia Kujawska” 1981, t. 6, s. 99-113.

[3] R. Heuer, Die Holländerdörfer in der Weichselniederung um Thorn, „Mitteilungen des Coppernicus-Vereins für Wissenschaft und Kunst”, Heft 42, 1934, s. 122-155 – link.

2 thoughts on “Wiślaność w Brzozie

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s

%d bloggers like this: