Dreptanie po Przysieku #2


W części pierwszej – TUTAJ – zapowiedziałem rozglądanie się po wsi. Zanim ruszymy małe sprostowanie. W poprzednim odcinku dotyczącym Przysieka napisałem, że z uwagi na niedostępność „Słowa Pomorskiego” z  lat 1937-1939 w Kujawsko-Pomorskiej Bibliotece Cyfrowej nie mogłem zacytować ustępów dotyczących sprawy Neumanna z tego dziennika. Okazuje się, że część numerów z wymienionych lat dostępne są w zasobach cyfrowych Polskiej Biblioteki Internetowej (są nawet wszystkie egzemplarze tużpowojenne z 1945 r., ale niepełne) i dlatego materiał dotyczący finału sprawy w 1938 r. został już uzupełniony. W ubiegłym tygodniu Kujawsko-Pomorska Biblioteka Cyfrowa wznowiła digitalizację „Słowa” toteż niebawem będziemy mogli się dowiedzieć, jak zareagowała największa ówczesna pomorska gazeta w 1937 r. Tyle tytułem wtrętu, teraz wyłącznie o Przysieku.

Obiektem, który góruje nad innymi jest miejscowy kościół. Parafia rzymskokatolicka pw. Matki Bożej Królowej Męczenników Polskich to całkiem świeża budowla, która powstała w latach  1999-2005. Nie wiem jak jest w środku, od zewnątrz bryła nie przytłacza napuszonym monumentalizmem, jak czyni to pewna świątynia budowana w pobliżu. W pewnym sensie jego architektura nawiązuje do budowli neogotyckich. Tabliczka z nazwą ulicy Cichej zawieszona przy kościele (widoczna na zdjęciu) może wprowadzać w błąd gdyż droga prowadząca do świątyni nosi nazwę ks. Popiełuszki, jak umieszczono na skrzyżowaniu  z DK nr 80. Istnienie tabliczki wynika ze skomplikowanego przebiegu Cichej, choć dobrze byłoby zwrócić ją równolegle do kierunku wytyczenia.

[Fot. 1] Kościół pw Matki Bożej Królowej Polskich Męczenników | Przysiek (gm. Zławieś Wielka, pow. toruński), 2013

Wartym pokazania budynkiem historycznym jest dawny dworzec kolejowy linii Toruń – Czarnowo. Samą linię wybudowano w latach 1909-1910. Inauguracja połączenia miała miejsce dokładnie 28 lutego 1910 r. [1] Więcej na temat tego połączenia kolejowego znajdziecie w linkach wymienionych w przypisach [2]. Dworzec powstał zapewne w tym samym czasie co tory, choć pierwszy ślad jego istnienia pochodzi z 1914 r., z rozkładu jazdy [IL. 1] (Wiesenburg).

[IL. 1] Źródło: „Gazeta Toruńska” z 18.10.1914 r., nr 222, s. 4.

Na samym początku lat 30. XX w. linię musiał dotknąć kryzys przewozów gdyż zaczęto zmniejszać ilość połączeń.

[IL. 2] Źródło: „Głos Robotnika” z 25.09.1930 r., nr 115, s. 4.

Linię do Czarnowa fizycznie zlikwidowano najpóźniej w 1972 r. Od tego czasu dworzec przestał pełnić pierwotną funkcję. Nie zburzono go, na dodatek ktoś mieszkający w nim całkowicie odnowił elewacje i dach. Teraz jest małym, cytrynowym domkiem. Pozazdrościć, nawet jeśli powierzchnią konkuruje z altanką.

[Fot. 2] Dawny dworzec kolejowy | Przysiek (gm. Zławieś Wielka, pow. toruński), 2013

[Fot. 3] W miejscu drogi były tory | Przysiek (gm. Zławieś Wielka, pow. toruński), 2013

Tory biegły wzdłuż drogi. Na zdjęciu widok w stronę Złejwsi Wielkiej. My udamy się w kierunku przeciwnym, by zobaczyć szkołę, którą ufundowali Neumannowie w 1900 r. O tym, czy do 1920 była ewangelicką, katolicką, czy symultanną nic mi nie wiadomo więc nie dopisuję do zdjęcia żadnego z tych przymiotników. Dziś, po dobudowaniu kolejnego skrzydła działa jako publiczna szkoła podstawowa. Na samym środku dziedzińca rośnie… dąb, czy kasztanowiec?

[Fot. 4] Dziedziniec szkoły. Widoczny ceglany dawny gmach | Przysiek (gm. Zławieś Wielka, pow. toruński), 2014

[Fot. 5] Dawny gmach szkoły | Przysiek (gm. Zławieś Wielka, pow. toruński), 2014

Dawna szkoła czasami jest mylnie utożsamiana z dworcem. Mam nadzieję, że teraz już będzie wszystkim wiadomo gdzie stoi dawny dworzec, a gdzie szkoła. Dalsza część wędrówki zdominowana została przez przyrodę. Na północ od centralnej części wsi znajdują się Błotka, osada wchodząca w skład sołectwa Przysiek. Miejscowość nigdy nie była „niepodległa”. Za czasów pruskich notowana jako kolonia przynależna do Przysieka. Oficjalnie założona w wyniku parcelacji toruńskiego lasu miejskiego (Thorner Stadtwald) w 1819 r., choć pierwsi osadnicy notowani byli już w 1773 r. [3] Tuż nad Błotkami kompleks sztucznych zbiorników nazywanych Stawami Przysieckimi lub Szpręgami. Powstały one w wyniku eksploatacji torfu. Służyły także do hodowli ryb, a obecnie pełnią funkcję zbiorników retencyjnych. Wydobyciem torfu mogli jako pierwsi trudnić się mieszkańcy Błotek. Masowo zaczęto go pozyskiwać w czasie II wojny światowej kiedy to torf ze stawów używany był nie tylko jako materiał opałowy lecz także do umacniania płyty toruńskiego lotniska [4]. Równolegle do ul. Leśniej, którą dojdziemy do stawów szły tory kolejowe. Pociągi umożliwiały transport z zakładami przemysłowymi zachodniego Torunia (Polchem, Merinotex, Towimor, elektociepłownia). Znalazłem informację, że tory rozebrano w 2007 r. [5]. Wydaje mi się, że całej linii od rozjazdu na wysokości ul. Koziej (Toruń) do bocznic rozebrać wtedy nie dali rady. Fragment torów przecinających trakt na Barbarkę widziałem jeszcze z 4 lata temu na pewno. Na poniższym zdjęciu widać nieistniejący przejazd kolejowy.

[Fot. 5] Tędy szły tory – widok w stronę Barbarki | Przysiek (gm. Zławieś Wielka, pow. toruński), 2014

Zanim znajdziemy się na stawach mijamy zabudowania Błotek i krzyż przydrożny.

[Fot. 6] Zabudowania od strony ul. Leśnej | Błotka (gm. Zławieś Wielka, pow. toruński), 2014

[Fot. 7] Krzyż przydrożny | Przysiek (gm. Zławieś Wielka, pow. toruński), 2014

Jakieś 600 m. dalej za krzyżem, przy skrzyżowaniu Leśnej z Drogą Czarnobłocką (skraj Przysieka i miasta Toruń) znajdziemy pomnik – mogiłę zbiorową mieszkańców pomordowanych przez hitlerowców w 1939 r. Pomnik oddalony jest od drogi maksymalnie 100 m. w las, a niepozorna ścieżka na (fot. 9) to granica miasta Toruń z terytorium Przysieka.

[Fot. 8] Mogiła zbiorowa pomordowanych w 1939 r. przez hitlerowców mieszkańców | Przysiek (gm. Zławieś Wielka, pow. toruński), 2014

[Fot. 9] Leśna ścieżka granicą pomiędzy Toruniem (po lewej), a Przysiekiem (po prawej), 2014

Skręcamy w Drogę Czarnobłocką, dalej przy znaku informującym o zbiorniku przeciwpożarowym w lewo i po chwili osiągamy stawy. Łącznie jest 7 zbiorników, przy których rozpoczyna bieg Kanał Górny. To znakomite miejsce na rekreację zasiedlone przez wiele okazów zwierząt, głównie latających. Odgłosy ptaków oraz świeże kretowiska zdają się wróżyć szybką wiosnę. Przez stawy prowadzą przyrodnicze ścieżki dydaktyczne [6]. W pierwszej połowie lutego stawy pogrążone są w zimowym odrętwieniu czego nie można powiedzieć o Kanale Górnym. Na lodowej tafli widać ślady zostawione przez ludzi i sanie. Muszą mieć zaufanie do tego akwenu. Na własny użytek sprawdziłem oddalając się od brzegu o niecałe 4 metry. Kra nie pękła mimo, że była dodatnia temperatura. Zimą można bez przeszkód poruszać się między zbiornikami, zwykle pasy lądu je oddzielające zamieniają się w ciągu roku w zapadający się torf. Do ścisłych źródeł Kanału Górnego dotrzeć nie zdołałem. Zaczęło wciągać…

[Fot. 10] Kanał Górny, mostek, jeden ze stawów | Przysiek (gm. Zławieś Wielka, pow. toruński), 2014

[Fot. 11] Stawy Przysieckie | Przysiek (gm. Zławieś Wielka, pow. toruński), 2014

[Fot. 12] Stawy Przysieckie | Przysiek (gm. Zławieś Wielka, pow. toruński), 2014

[Fot. 13] Stawy Przysieckie | Przysiek (gm. Zławieś Wielka, pow. toruński), 2014

[Fot. 14] Stawy Przysieckie | Przysiek (gm. Zławieś Wielka, pow. toruński), 2014

 

[Fot. 15] Stawy Przysieckie | Przysiek (gm. Zławieś Wielka, pow. toruński), 2014

[Fot. 16] Stawy Przysieckie | Przysiek (gm. Zławieś Wielka, pow. toruński), 2014

[Fot. 17] Stawy Przysieckie | Przysiek (gm. Zławieś Wielka, pow. toruński), 2014

Błotka raz jeszcze. I tak nikt chyba nie poświęcił im więcej zdjęć. Historię reprezentuje na okoliczność wycieczki dom ze starym nr 67. W księdze strat osobowych walczących po stronie niemieckiej w I wojnie światowej znaleźć można 10 osób pochodzących z Błotek. Są to: podoficer Gustav Behnke (lekko ranny, 1917), August Dey (zaginiony, 1914, potem jeniec wojenny), Franciszek Kaczmarek (zaginiony, 1916), Władysław Kaczmarek (lekko ranny, 1917), Friedrich Kurzhals (poległy, 1916), gefreiter Friedrich Lange (lekko ranny, 1915), Adolf Rina (zaginiony/poległy, 1917), Stanisław Sojkowski (do 1919 zaginiony), Juliusz Soykowski (poległy, 1918), Robert Struch (lekko ranny, 1915 i 1917) [7]. Nawet dużo, jak na 21 mężczyzn odnotowanych w spisie powszechnym z 1921 r. [8]

[Fot. 18] Kanał Górny w osadzie | Błotka (gm. Zławieś Wielka, pow. toruński), 2014

[Fot. 19] Dom murowany nr 67, I ćw. XX w. | Błotka (gm. Zławieś Wielka, pow. toruński), 2014

I jeszcze obiekt opisany na mapach [9] jako leśniczówka Przysieki. Żadnej tabliczki informującej na nim nie zauważyłem, w spisie leśnictw Nadleśnictwa Toruń również nie znalazłem [10]. Widocznie placówkę zlikwidowano całkiem niedawno. Na Google StreetView widać, że oznaczenia jeszcze są. Mamy tu także problem z nazwą ulicy. W niektórych spisach występuje pod… ul. Leśną 1. Identyczny adres ma szkoła. Po Leśnej dreptaliśmy i była w zupełnie innym miejscu Przysieka. Szkopuł tkwi chyba w nieścisłym oznaczeniu granicy pomiędzy Przysiekiem, a Rozgartami. Wg Geoportalu Powiatu Toruńskiego to jeszcze Przysiek, a ulica to jeszcze Sosnowa i tego się trzymajmy. Wraz z początkiem ul. Leśnej będącej przedłużeniem Sosnowej zaczynają się Rozgarty.

[Fot. 20] Jeszcze do niedawna Leśniczówka Przysieki | Przysiek (gm. Zławieś Wielka, pow. toruński), 2013

Przyrodniczo-kolejowa wyszła nam ta druga część. W nieokreślonej przyszłości gdy będę zgłębiać wiślaność w okolicy Przysieka poszukam półlegendarnej Kępy Przysieckiej. Na deser kilka depesz z Przysieka znalezionych w prasie przedwojennej. Wypadki, kradzieże, samobójstwa – w tej kwestii życie w 80-100 lat temu nie różniło się aż tak nadto od współczesnego.

[IL. 3] Źródło: „Gazeta Toruńska” z 16.11.1909, nr 263, s. 2.

[Il. 4] Źródło: „Gazeta Kościerska” z 20.04.1937 r., nr 47, s. 3.

[IL. 5] Źródło: „Gazeta Kościerska” z 21.09.1937 r., nr 113, s. 3.

[IL. 6] Źródło: „Słowo Pomorskie” z 18.05.1922 r., nr 114, s. 5.

[Il. 7] Źródło: „Słowo Pomorskie” z 18.12.1932, nr 291, s. 9.

 

Przypisy:

[1] Gazeta Toruńska z 02.03.1910 r., nr 49, s. 2.

[2] Kleinbahn Toruń Mokre – Czarnowo k. Torunia, forum dyskusyjne Warmińsko-Mazurskiego Towarzystwa Miłośników Kolei, http://www.wmtmk.pl/forum/viewtopic.php?t=435 [dostęp: 11.02.2014]; S. Spandowski, Wsiąść do pociągu… widma, blog „Piąta strona świata” (wpis z 17.03.2012), http://szymon-spandowski.blogspot.com/2012/03/wsiasc-do-pociagu-widma-cdn.html [dostęp: 11.02.2014]; S. Spandowski, Wjazd pociągu na stację… i jego wyjazd do Czarnowa, blog „Piąta strona świata” (wpis z 02.05.2012), http://szymon-spandowski.blogspot.com/2012/05/wjazd-pociagu-na-stacje-i-jego-wyjazd.html [dostęp: 11.02.2014].

[3] H. Maercker, Geschichte der ländlichen Ortschaften und der drei kleineren Städte des Kreises Thorn in seiner früheren Ausdehnung vor der Abzweigung des Kreises Briesen i. J. 1888, Danzig: Th. Bartling, 1900, s. 193.

[4] http://www.pttk.torun.pl/2013_12_21_WR.htm [dostęp: 12.02.2014].

[5] http://wind.lap.pl/bocz.html#Bocz02 [dostęp: 12.02.2014].

[6] Opisy ścieżek: http://stona50.byethost10.com/epoka/e6510.html oraz http://www.szkola-lesna.torun.pl/index.php?id=863 [dostęp: 12.02.2014]

[7] Metawyszukiwarka Verein für Computergenealogie, http://meta.genealogy.net/ [dostep: 12.02.2014].

[8] Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej opracowany na podstawie wyników Pierwszego Powszechnego Spisu Ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych T. 11, Województwo Pomorskie, Warszawa: GUS, 1926, s. 60. 

[9] Geoportal, warstwa rastrowa z 1992 r. – link.

[10] Leśnictwa wchodzące w skład Nadleśnictwa Toruń, http://www.torun.lasy.gov.pl/web/torun/56 [dostęp: 12.02.2014].

6 thoughts on “Dreptanie po Przysieku #2

  1. Ładne zdjęcia, szczególnie Stawów Przysieckich, i opis interesujących miejsc, szczególnie pozostałości po linii kolejowej do Czarnowa.

  2. Zawsze mi głupio jak ktoś mnie chwali za zdjęcia, bo robię je starą cyfrówką z rysą na obiektywie. Dzięki za miłe słowa. Pozdrawiam.

  3. Tory są już chyba rozebrane w całości. Przynajmniej nie ma już nawet śladu toru na tym skrzyżowaniu z drogą na Barbarkę (pytanie, o który fragment chodzi, bo dróg na Barbarkę jest sporo). Jest tylko fragment toru przechodzący przez szosę na Bydgoszcz (ale czy to te same tory?). Urywa się tuż za szosą.
    Byłem w zeszłym roku w tych okolicach i natknąłem się niedaleko granicy Torunia i Przysieka na:

    Prawdziwa autostrada z tłucznia. Po co to i kto to zrobił – oto jest pytanie.

    Co do granic Cegielnika/Rozgart/Przysieka, to też jest niezły burdel na mapach. Mam sporo map z różnych lat i każda pokazuje coś innego. Nie wiedziałem, że jest coś takiego, jak Geoportal Powiatu Toruńskiego. Warto skorzystać.

      • Niełatwo będzie trafić na ten tłuczeń, bo ja trafiłem na niego przypadkiem, gdyż z uwagi na pomylenie drogi (a byłem pieszo) zależało mi na jak najszybszym dotarciu do szosy Bydgoszcz-Toruń, więc szedłem przez las na skróty. Geoportal powiatu toruńskiego jest trudny w obsłudze i dość dziwny (a może ja nie umiem z niego korzystać). W każdym razie ten miasta Toruń czy chociażby ogólnopolski są dużo wygodniejsze.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s

%d bloggers like this: