Z Gryflewa ku Wiśle


Gryflewo. Nic nie mówiąca nazwa osady blisko Torunia. Pora odkurzyć stare mapy, a oko uzbroić w lupę, bo na współczesnych takiej miejscowości nie znajdziemy. Szukać powinniśmy gdzieś pomiędzy Smolnikiem, Złotorią, a Grabowcem. Miał być to etablissement, jak podają u Maerckera [1]. Z definicji wynika, że francuskojęzyczne zapożyczenie oznaczało przedsiębiorstwo rozrywkowo-rekreacyjne występujące głównie na terenach podmiejskich lub przedmieściach, którego niezbędnymi elementami były ogród i część gastronomiczna. Jako etablissement figurują w spisach obiekty będące połączeniem hotelu z restauracją i ogrodem lub inne różnorakie sale koncertowe, jaskinie hazardu, strzelnice itp [2]. Niestety powyższa definicja nie wyczerpuje klasyfikacji obiektów występujących na mapach. Wg danych z 1866 r. [3] dla powiatu toruńskiego pod etablissement figurują także młyny (Trzeposz w Toruniu, Pachur w Młyńcu), karczmy śródleśne (Wydrzygrosz, Topielec), a nawet kępy wiślane (Wilcza Kępa, Strońsk). Niestety nie wiem, czym dajmy na to różniła się oberża Wydrzygrosz leżąca niegdyś w Brzozie od karczmy Zalsieboze (Żal się Boże) w Górsku opisanej jako krug?

[Fot. 1] Wierzby na ul. Morwowej | Kopanino (Gryflewo) (gm. Lubicz, pow. toruński), 2014

[Il. 1] Fragment mapy 254 Argenau, 1:100 000, 1893

Gryflewo podlegało starostwu złotoryjskiemu. W 1780 r. Antoni Jan Mokronowski osadził tu olędra Andrzeja Fentzke na 30 lat [4]. W późniejszym czasie powiązane administracyjnie z Kopaninem. Polskojęzyczne zestawienia tytułują Gryflewo osadą [5]. Musiała być wyjątkowo mała i spokojna, bo w dawnej prasie natrafiłem tylko na jeden fragment dotyczący Gryflewa, przy okazji otwarcia agentury pocztowej w Silnie, pod którą miało podlegać [6]. Poza tym nazwa przewija się przy okazji opisywania przebiegu dawnej pobliskej granicy prusko-rosyjskiej [7].

gryflewo

[Il. 2] źródło: „Gazeta Warszawska” z 26 kwietnia 1818 r., nr 34, s. 5 (585)

W latach 80. XIX w. liczyło 4 budynki mieszkalne [8], w 1937 tylko 2 [9]. Stan na dziś? W miejscu podpisanym jako Gryflewo na mapie z 1940 r. [10] mamy jedno stare gospodarstwo. Dom jakby zmodernizowany, a może wybudowany na miejscu starego. Nadal zawiera się w granicach sołectwa Kopanino [11], w wysuniętej ku zachodowi części. Szkoda, że nazwa nie przetrwała choćby w nazwie ulicy. Do Gryflewa od strony Kopanina prowadzi dziś Morwowa i krzyżuje się z Leśną oraz Nostalgiczną. Ta ostatnia w pewnym sensie trafia w sedno, bo Gryflewo to cywilizacyjne peryferia krainy zwanej w międzywojniu Drwęckim Kątem.

[Fot. 2] Gryflewskie zabudowania | Kopanino (Gryflewo), (gm. Lubicz, pow. toruński), 2014

Choć Rosja znajdowała się kiedyś niecałe 2 km od Gryflewa, na ścianie stodoły znajdziemy rosyjskie akcenty😉

[Fot. 3] Znalezione na stodole | Kopanino (Gryflewo), (gm. Lubicz, pow. toruński), 2014

 Tak wygląda jedyne zachowane gryflewskie gospodarstwo.

[Fot. 4] Stare gospodarstwo | Kopanino (Gryflewo), (gm. Lubicz, pow. toruński), 2014

Ruszamy opłotkami złotoryjskimi w stronę Wisły. Droga prowadzi wzdłuż uśpionych mrozem trzęsawisk. Trzymając się zasady, że każde miejsce ma swoje imię zdradźmy nazwę tej części Złotorii. To Krusz.

[Fot. 5] Uśpione trzęsawisko | Złotoria (Krusz), (gm. Lubicz, pow. toruński), 2014

Pośród łąk, kanałów znaczonych wierzbami i brzozowych gajów znajduje się nieogrodzony domek z kapliczką przy wjeździe. To pewien lokal okolicznościowy, współczesny etablissement.

[Fot. 6] Etablissement współczesny | Złotoria (Krusz) (gm. Lubicz, pow. toruński), 2014

[Fot. 7] Kapliczka | Złotoria (Krusz) (gm. Lubicz, pow. toruński), 2014

 Skrawkami krajobraz przypomina Stawy Przysieckie…

[Fot. 8] Staw | Złotoria (Krusz) (gm. Lubicz, pow. toruński), 2014

 … albo skansen sprzętu rolniczego.

[Fot. 9] Most na „złotą wyspę” | Złotoria (Krusz), 2014

[Fot. 10] Gaj brzozowy | Złotoria (Krusz) (gm. Lubicz, pow. toruński), 2014

Poniższe ujęcie pasowałoby do szkiców Otto Lange.

[Fot. 11] Wierzby I | Złotoria (Krusz) (gm. Lubicz, pow. toruński), 2014

Wieża kościelna to znak rozpoznawczy Złotorii.

[Fot. 12] Wierzby II | Złotoria (Krusz) (gm. Lubicz, pow. toruński), 2014

[Fot. 13] Przy wiślisku | Złotoria (gm. Lubicz, pow. toruński), 2014

Ocierające się o siebie w rytmie fal wiślane kry skwierczą jak wypalana trawa. 727 km biegu rzeki. Na przeciwległym brzegu niewidoczne Czerniewice. W oddali na zakolu betonowy habitat.

[Fot. 14] 727 km biegu rzeki | Złotoria (gm. Lubicz, pow. toruński), 2014

[Fot. 15] R1, R2, Na Skarpie i trochę Kaszczorka | Złotoria (gm. Lubicz, pow. toruński), 2014

[Fot. 16] Nad Wisłą (727 km) | Złotoria (gm. Lubicz, pow. toruński), 2014

Łęg wiślany, jeden z ostatnich bastionów dzikiej przyrody. Tu, proszę wybaczyć końcoworoczny banał, jak w stendhalowskim zwierciadle widać, że coś musi umrzeć, by coś wzrastało dalej.

[Fot. 17] Nad Wisłą | Złotoria (gm. Lubicz, pow. toruński), 2014

[Fot. 18] Łęg zimą | Złotoria (gm. Lubicz, pow. toruński), 2014

I to by było na tyle roku ów, czternasty.

Przypisy:

[1] H. Maercker, Geschichte der landlichen Ortschaften und der drei kleineren Stadte des Kreises Thorn in seiner fruheren Ausdehnung vor der Abzweigung des Kreises Briesen i. J. 1888, Danzig: T. Bartling, 1900, s. 258 – link.

[2] Definicja z Wikipedii, http://pl.wikipedia.org/wiki/%C3%89tablissement [dostęp: 31.12.2014]

[3] O. Steinmann, Kreis Thorn. Statistische Beschreibung, Thorn, 1866. Na końcu – link.

[4] Studia z dziejów ziemi dobrzyńskiej XV – XX wiek, pod red. M. Wojciechowskiego, Toruń: Towarzystwo Naukowe w Toruniu, 1987, s. 24.

[5] Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej opracowany na podstawie wyników Pierwszego Powszechnego Spisu Ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych, T. 11. Województwo Pomorskie, Warszawa: GUS, 1926, s. 57 – link.

[6] „Gazeta Toruńska” z 28 lipca 1882 r., nr 170, s. 3 – link.

[7] „Gazeta Warszawska” z 26 kwietnia 1818 r., nr 34, s. 5 (585) – link.

[8] F. Sulimierski, B. Chlebwoski, W. Walewski, Słownik geograficzny Królerstwa Polskiego o innych krajów słowiańskich, Warszawa, 1880-1902, t. II, s. 883 – link.

[9] P37 S27 Ciechocinek, 1:100 000, WIG, 1937 – link.

[10] 3078 Schillno, 1:25 000, Meßtischblatt, 1940 – link.

[11] S. Szcześniak, Mapa Gmny Lubicz, 2009 – link.

3 thoughts on “Z Gryflewa ku Wiśle

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s

%d bloggers like this: