Wzorzec z Czarnowa


Zamiast wyciągania łapek po dotację, wyciągnęli swoje narzędzia. Zamiast pytać „a po co?”, zaczęli pracować. Zamiast gadać „to nie nasze”, stwierdzili „to nasza wspólna przestrzeń kulturowa, którą odziedziczyliśmy i musimy o nią dbać”. Zwykła przyzwoitość i upór pozwolił na osiągnięcie celu. Zarośnięte zielskiem wysypisko zamieniło się jak za dotknięciem czarodziejskiej różdżki w zadbany cmentarz mennonicko-ewangelicki. Pamięci  tak naprawdę nie da się przywrócić, bo nie ma już wśród mieszkańców Czarnowa jej bezpośrednich nośników – potomków ludzi tam pochowanych. Udało się natomiast przywrócić godną przestrzeń do wiecznego ich spoczywania. Brandt, Gerlach, Fehlauer, Windmuller, Zittlau i wielu innych, którzy siali, orali, nauczali, modlili się, prowadzili karczmę lub prom, rodzili się i umierali. Sanft ruhe ihre Asche. Pokój ich prochom.

Renowacji po sąsiedzku podjęło się kilku mieszkańców Czarnowa. Największy wkład w pracę włożyli Państwo Regina i Marek Piątkowscy i sołtys, a od niedawna radny Gminy Zławieś Wielka Pan Sławomir Składanek. Są oni zarazem społecznymi opiekunami cmentarza. Czerwona kartka bez wątpienia należy się Urzędowi Gminy, który miał gigantyczne problemy z przekazaniem na ten cel kwoty stanowiącej bardzo skromny ułamek całkowitych kosztów renowacji. O tym czego udało się dokonać niech świadczą zdjęcia. Teren w niczym nie przypomina już typowego zapomnianego cmentarza. Całkowity brak krzaków i śmieci, zachowane do dziś postumenty stoją jak dawniej, na całym obszarze posiano trawę, a w wielu nagrobkach pojawiły się kwiaty.

Czarnowo zyskało nowy stary zabytek, kamienną księgę przeszłości. Może znajdzie się wreszcie sponsor z kręgu zbliżonego do Urzędu Gminy, który doceni wysiłek i ufunduje tablicę pamiątkową dla powstałego na pewno przed 1789 r. cmentarza. Jego ozdobą jest krzyż żeliwny wykonany dla zmarłego w 1841 r. Jacoba Windmüllera. Gdyby sugerować się wyłącznie datą śmierci byłby to z pewnością jeden z najstarszych zabytków sztuki sepulkralnej w województwie kujawsko-pomorskim w stanie wolnym (nie w muzeum, ani w kościele), nawet jeśli wiedza na temat tworzenia takich krzyży przesuwa możliwą datę wykonania o co najmniej dekadę później. Wśród nagrobków z inskrypcją znajduje się niekompletna neogotycka stela Martina Theodora Zittlau (1799-1869). Był nauczycielem odznaczonym przez pruskiego króla orderem czerwonego orła. Na boku postumentu znajdziemy sygnaturę jednego z najstarszych ówczesnych zakładów kamieniarskich H. Neuendorffa z Bydgoszczy. To nie jedyny nauczyciel pochowany na cmentarzu. Zachował się także fragment tablicy marblitowej nauczycielki Luisy Brandt z domu Gerlach. Największe szczęście miała również marblitowa tablica Klary Fehlauer (1881-1905), która 8 września 1909 r. zginęła wraz ze swoimi małymi dziećmi Elżbietą i Arnoldem. Prawdopodobnie życie zabrała im Wisła. Blisko ich spoczywa właściciel promu kursującego na odcinku Czarnowo – Solec Kujawski, August Fehlauer (1815-1872). Podczas prac natrafiono na bardzo rzadko znajdowany dziś wizerunek żeliwnego Tanathosa. To bóstwo śmierci często mylone z aniołem występuje w sztuce jako nagi młodzieniec ze skrzydłami, który trzyma w ręku odwróconą ku ziemi pochodnię, co symbolizuje „gaszenie życia”. Czasami w ręku trzyma także laurowy wieniec.

Renowacja została wykonana z dużym pietyzmem. Bez wątpienia wzorcowa akcja spośród wszystkich dotychczas ukończonych w 2015 r. Szkoda tylko, że nie opiszą tego w żadnej gazecie ani nie pokażą w telewizji. Dla mnie to prawdziwi bohaterowie, o których mam zaszczyt informować na moich skromnych łamach.

[Fot. 1] Cmentarz mennonicko-ewangelicki. Widok od południowego zachodu | Czarnowo (gm. Zławieś Wielka, pow. toruński), 2015

[Fot. 2] Cmentarz mennonicko-ewangelicki. Widok od północy | Czarnowo (gm. Zławieś Wielka, pow. toruński), 2015

[Fot. 3] Cmentarz mennonicko-ewangelicki. Widok od północnego zachodu | Czarnowo (gm. Zławieś Wielka, pow. toruński), 2015

[Fot. 4] Krzyż żeliwny Jacoba Windmullera z Kokocka (1795-1841). Awers | Czarnowo (gm. Zławieś Wielka, pow. toruński), 2015

[Fot. 5] Stela nauczyciela Martina Theodora Zittlau (1799-1869), kawalera orderu czerwonego orła | Czarnowo (gm. Zławieś Wielka, pow. toruński), 2015

[Fot. 6] Sygnatura kamieniarza H. Neuendorff in Bromberg | Czarnowo (gm. Zławieś Wielka, pow. toruński), 2015

[Fot. 7] Nagrobek właściciela promu Augusta Fehlauera (1815-1872). Został znaleziony w pobliżu tego cokołu i dlatego tu został zamontowany. Krzyż z krucyfiksem przyniósł jeden z mieszkanców | Czarnowo (gm. Zławieś Wielka, pow. toruński), 2015

[Fot. 8] W doskonałym stanie płyta marblitowa Klary Fehlauer i dzieci: Arnolda i Elisabeth | Czarnowo (gm. Zławieś Wielka, pow. toruński)

[Fot. 9] Fragment marblitowej tablicy nauczycielki Laury Brandt | Czarnowo (gm. Zławieś Wielka, pow. toruński), 2015

[Fot. 10] Jedna z inskrypcji na postumencie | Czarnowo (gm. Zławieś Wielka, pow. toruński), 2015

[Fot. 11] Thanatos z Czarnowa | Czarnowo (gm. Zławieś Wielka, pow. toruński), 2015

[Fot. 12] Cmentarz mennonicko-ewangelicki. Widok od wschodu | Czarnowo (gm. Zławieś Wielka, pow. toruński), 2015

[Fot. 13] W środku kwatera dziecięca | Czarnowo (gm. Zławieś Wielka), 2015

[Fot. 14] Fragment ogrodzenia cmentarza | Czarnowo (gm. Zławieś Wielka, pow. toruński), 2015

[Fot. 15] Obok cmentarza dawny dom modlitwy, a zarazem szkoła ewangelicka | Czarnowo (gm. Zławieś Wielka, pow. toruński), 2015

Pełna fotodokumentacja i informacje o cmentarzu – TUTAJ.

3 thoughts on “Wzorzec z Czarnowa

  1. Pochodzę z Czarnowa i wiem, że rzeczywistość jest inna. Przez tyle lat nikogo ten cmentarz nie interesował. Ze względu na to, że położony jest w sąsiedztwie nowo powstałego osiedla i psuje wizerunek ktoś się zainteresował. Szkoda, że w latach 90 tych z cmentarza tego skradzione zostały płyty granitowe przez mieszkańców tej miejscowości (nazwisk podawać nie będę). Niektóre posłużyły jako nagrobki i stoją w Czarnowie na cmentarzu katolickim. 3/4 ogrodzenia zostało zdemontowane i zamontowane wokół kościoła katolickiego w Czarnowie. Brama niestety była zbyt duża więc jest bramą wjazdową do budynku tzw. po PGRowskiego mieszczącego się przed kościołem po lewej stronie. Nie wspomnę też o pięknych drzewach, krzewach, płotkach przy mogiłach rodzinnych. Ukradli tyle, ile było możliwe a teraz ze względu na to, że ludzie z miasta się sprowadzili do osiedla to trzeba wizerunek naprawić?. Nie wspomnę, że znajduje się ten cmentarz w sąsiedztwie obecnego sołtysa. Było to piękne miejsce i wstyd mi za ludzi którzy to tak rozgrabili nie szanując zmarłych.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s

%d bloggers like this: