Poligonowe widma


Wydany równo 100 lat temu niemieckojęzyczny przewodnik po Toruniu i okolicach [1] poleca pod kategorią „ekskursje półdniowe” udać się pociągiem do Suchatówki i stamtąd odbyć pieszą wędrówkę leśną przez leśniczówkę Ruhheide, Pieczenię do Otłoczyna. Jak wyliczają autorzy, łącznie 17 km. Podróż powrotna do Torunia domyślnie koleją. Moja wycieczka przebiegała w zgoła odwrotnym kierunku. Z poligonowymi widmami ostatni raz miałem do czynienia 5 lat temu, gdy liznąłem co nieco Suchowic, czyli dawnej Polskiej Suchatówki. Wysiedlonych osad położonych wzdłuż południowych obrzeży toruńskiego poligonu, których los przypieczętował pewien sowiecki marszałek było kilka. Największa z nich Wygoda liczyła w latach 30. XX wieku 72 gospodarstwa, najmniejszy Dębiniec, 15 gospodarstw [2].

W przyrodzie nic nie ginie. Poruszając się śladem reliktów powiedzenie to nabiera podstawowego znaczenia. Można przegnić ludzi, rozebrać im gospodarstwa, zakopać piwnice, posadzić sosny na polach, a i tak z satelity widać gdzie było siedlisko. Zasieki gęstego bzu, bądź poskręcany w konwulsjach grochodrzew, a przede wszystkim stare nie dające się objąć liściaste drzewa. Zacznijmy od miejsca po leśniczówce Wygoda, w pruskich czasach przyjmującej nazwę Ruhheide – w wolnym tłumaczeniu spokój puszczy. W styczniowe, lekko mroźne przedpołudnie spokój odczuwa się tu szczególnie. Gdyby nie mapy można odnieść wrażenie, że przemierzamy wiecznie dziewiczą krainę, w której jedynym śladem bytowania zwierząt są zamarznięte sarnie bobki. Tuż przy drodze zakrzaczone wywyższenie, na tyłach którego stoją 2 dęby. Przy nich ceglana studnia. Zapachu przeszłości z zimnego otworu nie doświadczam więc naprzód ku wsi. Przy rozwidleniu stała karczma (zapomniałem sfotografować!), dalej staw Fryze. W tym niemal całkowicie zarośniętym akwenie wodę muszę sobie wyobrazić. Przy stawie mogiłka. Tabliczka na krzyżu precyzyjnie określa godzinę zgonu. Dokładnie o 15:00 dnia 12 września 1966 roku Remigiusz Jakubowski zginął śmiercią tragiczną. Topielec? Ofiara niewybuchu? Kilkanaście metrów dalej, niemal naprzeciwko pustego miejsca po gospodarstwie teren wznosi się nieco. Niskie krzaczki, chyba śnieguliczka, doły jak dawno zarośnięte blizny. Tu był cmentarz. A może nadal jest. O ekshumacjach nie słyszałem, nagrobków brak. Bank Danych o Lasach podpowiada, że wiek gatunku w tym obszarze wynosi 73 lata [3]. To znaczy, jeszcze w czasie wojny zalesili? Swoja drogą to bezmyślnie zawyrokowałem, że cmentarz musi być ewangelicki. Nie zamierzam teraz wnikać w historię Wygody i Dębińca (oby dwie osady założone przez właścicieli majątków), ale pobieżna analiza statystyk pokazuje, że oby dwie wsie były od drugiej połowy XIX wieku do 1939 zasiedlone w znakomitej większości przez ludność wyznania rzymskokatolickiego, a więc domyślnie przez Polaków [4]. A zatem może jednak najzwyklejszy wiejski cmentarzyk, dla tych których nie stać było na pochówek na cmentarzu parafialnym w Grabiu (parafia rzymskokatolicka) albo w Murzynku (parafia ewangelicka).

O tym, że wciąż przebywam na poliginie przypominają nie tylko tabliczki, ale też krótkie odcinki zygzakowatych okopów przy trakcie. Za czasów świetności Wygody tej drogi nie było, a linia gospodarstw przebiegała równolegle, ok. 120 metrów  na wschód. Rzeczywiście, są ślady po kolejnych siedliskach. Według Mestischblattów 26 gospodarstw stało na odcinku prawie 2 km. Całego odcinka nie zbadałem, tym bardziej, że od połowy rozpoczyna się bezleśna strzelnica artyleryjska. W jednym z miejsc stoi charakterystyczna akacja z filuternie kręconymi gałęziami.

Dębiniec powinien zyskać sympatię drzewolubów. Jak na nazwę przystało są stare dęby. Przy jednym z nich fundamenty z potłuczonych cegieł lepionych piachem, gliną, zaprawą i czym popadnie. Dalej strzelisty świerk dumnie górujący nad wszystkimi innymi gatunkami. Jednak miłośnicy drzew winni obrać na celownik „prastarą” lipę stojącą na terenie dawnej sadyby najbliżej Jeziora Dębiniec. Jezioro tak jak i gospodarstwa, zaznaczone tylko na mapie. Ot bagno, które zimą nie wciąga. Gdyby nie obniżenie terenu i tatarak to bym nie zauważył.

Kolejne jezioro Jeziórca Głęboka poszerza grono poligonowych akwenów reliktowych. Zachował się tu rozwalony pomost. Znaczy się kiedyś ryby brały. Na koniec ustrzeliłem wehikuł – podobno transporter. Usidlony pojazd, a jakże pod banderą wiadomego tysiącletniego wroga 😉 Drogą Wódecką do domu – nie tym razem. Dąb gotowy do zeskoku jakby chciał wpaść mi w ramiona i do tego te niewybuchy na tabliczkach.

[Fot. 1] Spokój lasu | Wygoda (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), 2017

[Fot. 1] Spokój lasu | Wygoda (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), 2017

[Fot. 2] Tu stała leśniczówka Wygoda (Ruhheide) | Wygoda (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), 2017

[Fot. 2] Tu stała leśniczówka Wygoda (Ruhheide) | Wygoda (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), 2017

[Fot. 3] Studnia przy leśniczówce | Wygoda (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), 2017

[Fot. 3] Studnia przy leśniczówce | Wygoda (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), 2017

[Fot. 3] Staw Fryze | Wygoda (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), 2017

[Fot. 4] Staw Fryze | Wygoda (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), 2017

[Fot. 5] Mogiła przy stawie Fryze | Wygoda (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), 2017

[Fot. 5] Mogiła przy stawie Fryze | Wygoda (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), 2017

[Fot. 6] Remigiusz Jakubowski zm. 12.09.1966 | Wygoda (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), 2017

[Fot. 6] Remigiusz Jakubowski zm. 12.09.1966 | Wygoda (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), 2017

[Fot. 7] Tu był/jest cmentarz | Wygoda (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), 2017

[Fot. 7] Tu był/jest cmentarz | Wygoda (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), 2017

[Fot. 8] Tu stało gospodarstwo | Wygoda (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), 2017

[Fot. 8] Tu stało gospodarstwo | Wygoda (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), 2017

[Fot. 9] Okopy | Wygoda (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), 2017

[Fot. 9] Okopy | Wygoda (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), 2017

[Fot. 10] Tu było, tu stało | Wygoda (gm. Wielka Nieszawka , pow. toruński), 2017

[Fot. 10] Tu było, tu stało | Wygoda (gm. Wielka Nieszawka , pow. toruński), 2017

[Fot. 11] I tu też | Wygoda (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), 2017

[Fot. 11] I tu też | Wygoda (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), 2017

[Fot. 12] Akacja z lokami | Wygoda (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), 2017

[Fot. 12] Akacja z lokami | Wygoda (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), 2017

[Fot. 13] Dąb z fundamentem | Dębiniec (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), 2017

[Fot. 13] Dąb z fundamentem | Dębiniec (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), 2017

[Fot. 14] Dąb z fundamentem | Dębiniec (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), 2017

[Fot. 14] Dąb z fundamentem | Dębiniec (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), 2017

[Fot. 15] lepiono z czego popadnie | Dębiniec (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), 2017

[Fot. 15] lepiono z czego popadnie | Dębiniec (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), 2017

[Fot. 16] Ślad po siedlisku | Dębiniec (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), 2017

[Fot. 16] Ślad po siedlisku | Dębiniec (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), 2017

[Fot. 17] Świerk | Dębiniec (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), 2017

[Fot. 17] Świerk | Dębiniec (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), 2017

[Fot. 18] Uroczysko ze świerkiem | Dębiniec (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), 2017

[Fot. 18] Uroczysko ze świerkiem | Dębiniec (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), 2017

[Fot. 19] Olbrzymia lipa | Dębiniec (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), 2017

[Fot. 19] Olbrzymia lipa | Dębiniec (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), 2017

[Fot. 20] Olbrzymia lipa | Dębiniec (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), 2017

[Fot. 20] Olbrzymia lipa | Dębiniec (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), 2017

[Fot. 21] Jezioro Dębiniec | Dębiniec (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), 2017

[Fot. 21] Jezioro Dębiniec | Dębiniec (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), 2017

[Fot. 21] Droga Wódecka - początek od strony DW250 | Poligon toruński, 2017

[Fot. 22] Droga Wódecka – początek od strony DW250 | Poligon toruński, 2017

[Fot. 23] Wrak transportera | Poligon toruński, 2017

[Fot. 23] Wrak transportera | Poligon toruński, 2017

[Fot. 24] Jezioro Jeziórca Głęboka | Wygoda (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), 2017

[Fot. 24] Jezioro Jeziórca Głęboka | Poligon toruński, 2017

Przypisy:

[1] Führer durch Thorn und seine Umgebung, 1917, s. 96 – link.

[2] P37 S27 CIECHOCINEK, 1:25 000, WIG, 1937 – link.

[3] Mapa Banku Danych o Lasach. Nadleśnictwo Gniewkowo, obszar nr 366 – link.

[4] Wygoda liczyła w 1921 roku 429 katolików i 14 ewangelików, Dębiniec zamieszkiwało wyłącznie 114 katolików. Patrz: Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej opracowany na podstawie wyników Pierwszego Powszechnego Spisu Ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych T. 10, Województwo Poznańskie, 1926, s. 22 i 23. Dla porównania w 1860 r.: Dembiniec 69/70 katolików, Wygoda 264/304. Wszystkie inne późniejsze spisy potwierdzają proporcje.

Reklamy

2 thoughts on “Poligonowe widma

  1. Pingback: Szlakiem poligonowych widm | Kamień na kamieniu

  2. Pingback: Lipy kres? | Kamień na kamieniu

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s

%d blogerów lubi to: