Lewobrzeże w dawnych granicach (cz. 3)


W części pierwszej opisałem granice historyczne Rudaku – TUTAJ, w drugiej części granice Czerniewic – TUTAJ. Pora zatem na Stawki, które w obszarze miasta znalazły się wraz z Podgórzem i Rudakiem w 1938 roku. Północno wschodnia granica historycznych Stawek, poprzez sąsiedztwo z omówionym wcześniej Rudakiem, została już opisana, ale nie zaszkodzi powtórzyć.

[IL. 1] Historyczne granice wsi Stawki

Opis północnej granicy historycznych Stawek rozpocznijmy od styku z historycznym Rudakiem, zaczynającego się wraz z początkiem ul. Strzałowej (skrzyżowanie z Łódzką). Odtąd aż do posesji Strzałowa 18 granica pomiędzy tymi dawnymi wsiami wyznaczona jest identycznie z przebiegiem ulicy. Numery parzyste po południowej stronie to Stawki, a numery nieparzyste po północnej stronie to Rudak. Wspólne sąsiedztwo z Rudakiem ciągnąć się będzie aż do przecięcia ulicy Włocławskiej przez tory kolejowe, lecz tuż za budynkiem nr 18 przestaje mieć trywialny przebieg zgodny ze współczesnym kierunkiem Strzałowej. Zaraz za nr 18 skręcamy w prawo w ścieżkę prowadzącą nas do Strzałowej 24. Idziemy wzdłuż tego budynku, przecinamy ul. Artyleryjską, dochodzimy do końca posesji przy Grota-Roweckiego 23 i napotykamy na blisko 160 metrowy odcinek, który jest obecnie niemożliwy do przejścia. Tak się składa, że granica biegnie tu pomiędzy posesjami Strzałowa 26 a-f (Rudak), a nr nieparzystymi Grota-Roweckiego 25-35 (Stawki). Chcąc kontynuować graniczny marsz musimy przenieść się do punktu, w którym stykają się ze sobą posesje Strzałowa 26f z Grota-Roweckiego 35 i stąd kierować się na wschód ku Okólnej. Azymut wyznacza nam punkt zetknięcia się końca zakrętu ul. Strzałowej z Okólną (prócz skrzyżowania tych ulic, mamy tam charakterystyczny zakręt kończący się latarnią z przymocowanym znakiem przejścia dla pieszych). Tu przechodzimy na pasach i skręcamy w lewo idąc Okólną aż do Strzałowej. Stawki mamy po prawej stronie. Odtąd znów granica wiedzie tak jak przebieg Strzałowej do jej końca, czyli do skrzyżowania ze Starą Drogą. W rezultacie numery nieparzyste Strzałowej 23-41 to Rudak, a numery parzyste Strzałowej 28-36 to Stawki. Chcąc trzymać się kurczowo przebiegu trasy musimy skręcić w Starą Drogę i po niecałych 30 metrach (koniec posesji Strzałowa 41) skręcić w prawo. Przed sobą widzimy nieutwardzoną drogę w kierunku lasu, która jest jednocześnie granicą Stawek z Rudakiem. Dla wielu będzie to zaskoczeniem, ale stare gospodarstwo przy ul. Stara Droga 37 to dawne Stawki. Wspomniana nieutwardzona droga prowadzi nas do ul. Dwernickiego, lecz by nie zboczyć z linii granicznej naniesionej na mapę należy po minięciu ruin obrać azymut ok. 125 stopni, by dojść do słynnego głazu. Powinniśmy teraz iść na południe ku Łódzkiej, ale ogrodzone wyrobiska producenta cegieł i dachówek uniemożliwiają to.  Przenieśmy się wobec tego ok. 600 metrów dalej. Odtąd granica biegnie ul. Łódzką od budynku nr 115 aż do Emtoru. Na wschód od torów mamy jeszcze kawałeczek Stawek, tzn. siłownia elektryczna po prawej stronie tuż za wiaduktem to jeszcze historyczne Stawki, ale Emtor już nie. Powinniśmy teraz iść wzdłuż zachodnich murów Emtoru (co raczej nie będzie możliwe) i trzymając się tego samego kierunku przecinamy Włocławską, by po dalszych 70 metrach dojść na południowo wschodni skraj Włocławskiej 142, który jest jednocześnie południowo wschodnim krańcem historycznych i współczesnych Stawek, a nadto granicą miasta Toruń.

Dużo zmian kierunków, dużo numerków i nazw ulic. Powyższy akapit dobrze jest analizować przy pomocy miejskiego Geoportalu – TUTAJ. Odcinek południowej granicy Stawek, który pokrywa się z granicą miasta Toruń ma 2,6 km i w większości przebiega wzdłuż skraju lasu oddzielającego miasto od poligonu. Nie jestem w stanie wskazać ewentualnych trudności gdyż nigdy tędy nie szedłem. Mniej więcej na wysokości domu przy ul. Puchacza 9 ( jeszcze przed schronem piechoty J-26) należałoby zmienić kierunek tak, by wyjść na skrzyżowaniu Okólnej z Łączną. Tego odcinka nie da się pokonać w całości, gdyż na drodze stoją nie byle jakie działki, bo Rodzinne Ogrody Działkowe im. XXX-lecia LWP. Przyjmijmy jednak, że jesteśmy na wspomnianym skrzyżowaniu. Granica prowadzi nas Okólną w kierunku zachodnim cały czas oddzielając historyczne Stawki (po prawej) od poligonu dawnego miasteczka poligonowego (po lewej). Po ok. 630 metrach znów spotykamy się z Łączną – skręcamy w prawo sunąc aż pod dom przy Pstrowskiego 71.

Tuż przed Pstrowskiego 71 musimy zgodnie z przebiegiem granicy skręcić w prawo. Dokładnie to przy samym płocie i iść w kierunku wierzb. Odtąd granicą była struga i odgraniczała Stawki od Podgórza, ale czy na pewno? To zdradzę w następnym odcinku. Ciek zwany Strugą Wielanda, bądź też będący jego odnogą, został utworzony sztucznie w celu zasilenia fosy Przyczółka Mostowego. Czeka nas teraz po minięciu ul. gen. Andersa brodzenie wzdłuż trzęsawisk idących równolegle do Pstrowskiego. Dalej struga jakby przepływała pod dzisiejszym gospodarstwem przy Idzikowskiego 36 i 36 a, a potem skręca zgodnie z kierunkiem ul. Skrytej mając zresztą mostek pod tą uliczką. Wspominałem o odnodze, bo kilkanaście metrów na południowy wschód od mostku nasz ciek graniczny łączy się z innym ciekiem i nie wiadomo mi, który według hydrologów jest właściwą Strugą Wielanda – czy nasz idący od Pstrowskiego, czy ten wypływający gdzieś z rejonów skrzyżowania ul. gen. Kniaziewicza z Okopową. Struga lekko meandruje równolegle z ul. Białą oddzielając Stawki (po stronie wschodniej, np. Biała 8) od Podgórza (po stronie zachodniej, np. Hallera 49). W ten sposób dochodzimy, czy raczej dopływamy do krawędzi Parku Tysiąclecia. Początek północnej granicy Stawek wyznaczony został wzdłuż południowej granicy parku, który był jednocześnie przedpolem fortu Przyczółek Mostowy i nie wchodził w obszar wsi. Na wysokości orlika przy zespole szkół granicą staje się ul. Woyczyńskiego. Ostatnie 500 metrów granicznego traktu to znana ul. gen. Kniaziewicza, którą dojdziemy do początku trasy – ul. Strzałowej.

Część trasy jest dziś nie do przejścia. Poza tym chyba przesadziłem ze szczegółami. Dlatego raz jeszcze polecam wytrwałym czytać to jednocześnie zerkając na miejski Geoportal.

A Stawki współczesne? Te będące jedną z urzędowych części miasta Toruń, a nie obszarem rady okręgu Stawki. Według tabelki północna granica zaczyna się od „strumienia przy Pstrowskiego”, a następnie przechodzi przez Woyczyńskiego, Strzałową, Łódzką. Granica wschodnia „między Starą Drogą, a cegielnią”, południowa to granica miasta, a zachodnia to strumień. Znów zbyt mało szczegółów.

[IL. 2] Teren współczesnych Stawek w porównaniu z granicami historycznymi

Uproszczenie granicy wzdłuż ul. Strzałowej i torów kolejowych oraz jej przebieg łączący dwie części Starej Drogi wydaje się zrozumiały jednak na podstawie danych z tabelki nie mam pojęcia jaka powinna być linia współczesna na odcinku południowo zachodnim. Fort XIII jest określany jako leżący na terenie Stawek, a i jednostka wojskowa nie jest osobną miejscowością. Dlatego przyjąłem, że Stawki ograniczone są w tym fragmencie granicami administracyjnymi, drogą ekspresową S10 i Drogą Wodecką. To wyłącznie arbitralny wybór więc całkiem możliwe, że popełniłem błąd.

Mapka z 3 częściami administracyjnymi lewobrzeżnego Torunia: https://goo.gl/UW1aIj

Advertisements

6 thoughts on “Lewobrzeże w dawnych granicach (cz. 3)

  1. Ad Vocem. Odnośnie granicy południowej, to na niemal całym odcinku nie ma żadnych trudności w jego przejściu. Granica w terenie jest zróżnicowana i bardzo czytelna do dziś począwszy od wschodu tj. numeru Włocławska 142 i dalej w kierunku zachodnim. Płoty posesji w większości graniczą do dziś z terenem leśnym, kiedyś poligonem pruskim, potem niemieckim i polskim. Można się tu natknąć nie tylko na współczesne graniczne słupki wojskowe, ale także i na stare zabytkowe egzemplarze. Po granicy nie można tylko przejść krótkiego ok. 200 m odcinka wiodącego przez ogródki działkowe. I tu małe sprostowanie, bo to XXXV, a nie XXV lecia LWP (dla nie wtajemniczonych tego gatunku popłuczyny po komunie są w Toruniu jeszcze jedne w postaci ogrodu X-lecia PRL przy ul.Fabrycznej na Mokrem) https://pzdtorun.pl/rejon-torunia,46.html

    • Dzięki za informacje odnośnie południowej granicy. A co do nazwy działek to wczoraj sprawdziłem – „XXX – lecia LWP”. Tak też jest w wykazie na stronie, którą podałeś i tak poprawiłem w tekście.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s

%d bloggers like this: