Renowacja cmentarza ewangelickiego w Brzozie


Prace porządkowe na cmentarzu ewangelickim w Brzozie (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński) trwają w najlepsze od kwietnia. Właściwie to przeszły w końcową fazę, a ja jeszcze nic o nich nie napisałem na łamach blogu. Czas nadrobić tę poważną zaległość. Całość realizowana jest w ramach przedsięwzięcia „Wisła 717”, a organizatorem jest Grupa Turystyczno-Krajoznawcza z Aleksandrowa Kujawskiego. Środki na ten cel pozyskano w konkursie „Inicjuj z FIO bis”, którego operatorem jest TŁOK. Stowarzyszenie Lapidaria. Zapomniane cmentarze Pomorza i Kujaw, które w okresie składania wniosków o dofinansowanie organizacją pozarządową jeszcze nie było, odpowiada za przeprowadzenie prac. Projekt „Wisła 717” to jednak nie tylko cmentarz, ale przede wszystkim wycieczki nad Wisłę bliższą i dalszą, warsztaty botaniczne dla dzieci, noc świętojańska i konkurs fotograficzny pod tytułem „Śladami protestantyzmu w krajobrazie powiatu aleksandrowskiego”. Wystawa pokonkursowa odbędzie się w Gminnej Bibliotece Publicznej w Służewie.

Kolejne postępy prac można śledzić na profilu stowarzyszenia Lapidaria. Po uzyskaniu niezbędnych pozwoleń ruszyliśmy do odkrzaczania, a następnie do okopywania i wykopywania nagrobków lub ich fragmentów. Dokumentacja zrobiona przed akcją ujawniła istnienie 27 nagrobków. Po etapie kopania okazało się, że jest ich równo 50. Sporo z nich znajdowało się pod dość grubą warstwą korzeni, które dekadami narastały. Największym wyzwaniem było ustawienie mogił obmurowanych w pierwotnym położeniu gdyż kilka z nich zostało przesuniętych, żeby nie napisać, odrzuconych kilka metrów dalej. Na szczęście zabrakło ciężkich kamieni. Prawie wszystko to lastryko i beton, co wcale nie oznacza, że nie było tu żadnych granitów. Świadkowie mówią, że przynajmniej jeden granitowy nagrobek zmienił cmentarz na rzymskokatolicki na toruńskich Stawkach.

Przed pracami znaliśmy jedynie 2 nagrobki z inskrypcjami, w tym ten najstarszy z 1867. Ostatecznie znamy 11 z czego większość z rozbitych tablic marblitowych, których ułamki udało się posklejać. Ogromnie się ucieszyliśmy z żeliwnej tablicy Idy Haupt, którą prawdopodobnie odkrył za nas jakiś poszukiwacz skarbów i zostawił na cmentarzu. Oko przyciąga sklejona z odnowionym napisem tablica braci Troyke. Odnośnie wytwórców to obyło się bez sensacji. Tradycyjnie Irmer z Torunia zostawił swoją sygnaturę parokrotnie, Uebrick zaledwie raz.

Wracając do żeliwa to prócz tablicy znaleźliśmy 3 fragmenty krzyży (jeden ażurowy), drobną część innej żeliwnej tablicy i jeszcze jedną dość chudą, którą znaliśmy wcześniej. Wszystkie elementy zostały odrdzewione i pokryte antykorozyjną matową farbą do metalu. Z punktu widzenia sztuki sepulkralnej nie ma w Brzozie niczego wyjątkowego. Wszystkie formy nagrobków były nam znane już wcześniej. Tylko jedna z obmurówek posiada motyw twarzy putto na swoich bokach, kilka z nich charakterystyczne liście wyściełające rogi. Na najstarszym z nagrobków umieszczono wizerunek ułamanego albo więdnącego pąka kwiatu. Całkiem możliwe, że to makówka. Kwiaty występują także na wybranych postumentach z lat 30. i 40. XX w.

Po wykopaniu, poziomowaniu, ustawieniu i sklejeniu nagrobków przyszła pora na wypełnienie wnętrz mogił piachem, co zostało już uczynione. Obecnie trwają prace kosmetyczne tj. wyrywanie co grubszych odstających pędów lilaka wraz z korzeniami, koszenie, grabienie, wynoszenie gruzu – tym zajmować się będziemy do końca akcji, by na nabożeństwo (21 października) cmentarz wyglądał możliwe jak najlepiej. Mamy nadzieję, że Urząd Gminy w Wielkiej Nieszawce wywiąże się z obietnicy i zabierze wycięte krzaki na czas.

Poniżej wybrane zdjęcia ilustrujące przebieg prac. Więcej można znaleźć w linkach zamieszczonych na końcu wpisu.

[Fot. 1] Cmentarz wychodzi z krzaków | Brzoza (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), IV 2017

[Fot. 2] Odkrzaczanie obowiązkowym punktem każdych porządków cmentarnych | Brzoza (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), IV 2017

[Fot. 3] Składanie szkiełek | Brzoza (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), IV 2017

[Fot. 4] Poziomowanie zapadniętego nagrobka | Brzoza (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), IV 2017

[Fot. 5] Dosłownie wykopane spod ziemi | Brzoza (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), V 2017

[Fot. 6] Sygnatura przedsiębiorcy budowlanego (i nie tylko) z Torunia, R. Uebricka | V 2017

[Fot. 7] Odkopywanie krzywo wystającego nagrobka zdarza się nam na wielu cmentarzach | Brzoza (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), V 2017

[Fot. 8] Ten leżał do góry nogami | Brzoza (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), V 2017

[Fot. 9] Odrdzewianie | Brzoza (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), V 2017

[Fot. 10] Złocenie inskrypcji na najstarszym nagrobku | Brzoza (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), V 2017

[Fot. 11] Kolejny wraca tam gdzie jego miejsce | Brzoza (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), V 2017

[Fot. 12] Sklejona i z odnowionym napisem | Brzoza (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), V 2017

[Fot. 13] Żeliwna tablica Idy Haupt – stan przed konserwacją | Brzoza (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), V 2017

[Fot. 14] Pozostałe żeliwne elementy po odrdzewianiu i malowaniu | Brzoza (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), VI 2017

[Fot. 15] Montaż postumentu | Brzoza (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), VI 2017

[Fot. 16] Postumenty posiadały także nagrobki dziecięce | Brzoza (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), VI 2017

[Fot. 17] Wychodzą kolejne marblity | Brzoza (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), VI 2017

[Fot. 18] Najlepsi potrafią naklejać bezpośrednio na nagrobek | Brzoza (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), VIII 2017

[Fot. 19] Wypełnianie wnętrz obmurówek piachem | Brzoza (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), VIII 2017

[Fot. 20] Awers najstarszego nagrobka, inskrypcja po malowaniu | Brzoza (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), 2017

Kolejne etapy prac:

  1. Prace z 13.02.2017
  2. Prace z 01.04.2017
  3. Prace z 08.04.2017
  4. Prace z 29.04.2017
  5. Prace z majówki
  6. Prace z 06.05.2017
  7. Prace z 20.05.2017
  8. Prace z 03.06.2017
  9. Prace z 10.06.2017
  10. Prace z 26.08.2017
  11. Prace z 16.09.2017

O cmentarzu – TUTAJ (w przeciągu miesiąca strona o cm. w Brzozie zostanie zaktualizowana)

Reklamy

3 thoughts on “Renowacja cmentarza ewangelickiego w Brzozie

  1. Pingback: Prace na cmentarzu ewangelickim w Brzozie | Kamień na kamieniu

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s

%d blogerów lubi to: