Prace na cmentarzu ewangelickim w Toporzysku (IV)

Od rana na cmentarzu panowała grobowa kanikuła. Wspólnie ze strażakami z OSP Toporzysko daliśmy radę wykopać kilka nagrobków dziecięcych, mniej niż kilka dla dorosłych i oczyścić jedno pole grobowe z dwiema obmurówkami w środku. Zdjęcia tego ostatniego zrobimy przy następnej turze prac. Upał wygrał z cmentarnikami.

[Fot. 1]

[Fot. 2]

[Fot. 3]

[Fot. 4]

[Fot. 5]

[Fot. 6]

[Fot. 7]

O cmentarzu: TUTAJ

Reklamy

Prace na cmentarzu ewangelickim w Toporzysku (III)

Osiemnasty, dziewiętnasty, dwudziesty marca 1902 roku zapisały się katastrofalnie w dziejach rodziny Krugerów z Toporzyska. Dzień po dniu ich dzieci umierały. Najpierw bliźniaki Martin i nazajutrz Frida, a w kolejnego dnia starszy od nich Erich. Przyczynę zgonu zabrali do grobu, bo w aktach ich zgonów nie opisano jej. Nie tak dawno odkryliśmy, że grabarze używali fragmentów starych nagrobków do stabilizacji nowych, wczoraj dziwiliśmy się, że do tego celu używano fragmentów tablic marblitowych. Pod każdym z rogów trzech nagrobków dziecięcych znajdowaliśmy marblit, a dopiero pod nim cegły. Jak dobrze pójdzie to za tydzień kończymy etap ręcznego przekopywania nagrobków, a potem wcale nie będzie lekko.

[Fot. 1] Prace na cmentarzu ewangelickim | Toporzysko (gm. Zławieś Wielka, pow. toruński), 2018

[Fot. 2] Prace na cmentarzu ewangelickim | Toporzysko (gm. Zławieś Wielka, pow. toruński), 2018

[Fot. 3] Prace na cmentarzu ewangelickim | Toporzysko (gm. Zławieś Wielka, pow. toruński), 2018

[Fot. 4] Tu była pompa wodna | Toporzysko (gm. Zławieś Wielka, pow. toruński), 2018

[Fot. 5] Napisy widnieją także na obmurówkach – Erna Minkolei | Toporzysko (gm. Zławieś Wielka, pow. toruński), 2018

[Fot. 6] Tablica dla zmarłych trójki dzieci rodziny Kruger, które umierały dzień po dniu 18, 19, 20 marca 1902 | Toporzysko (gm. Zławieś Wielka, pow. toruński), 2018

[Fot. 7] Tablica pierwotnie przymocowana była do postumentu o wyglądzie pnia ściętego drzewa | Toporzysko (gm. Zławieś Wielka, pow. toruński), 2018

[Fot. 8] Wszystkie elementy marblitowe służyły pierwotnie do stabilizacji obmurówki | Toporzysko (gm. Zławieś Wielka, pow. toruński), 2018

[Fot. 9] Około 80% nagrobków zostało już odkopanych | Toporzysko (gm. Zławieś Wielka, pow. toruński), 2018

[Fot. 10] Prace na cmentarzu ewangelickim | Toporzysko (gm. Zławieś Wielka, pow. toruński), 2018

Więcej zdjęć – TUTAJ

O cmentarzu – TUTAJ

Prace na cmentarzu ewangelickim w Toporzysku (II)

Za nami drugie spotkanie na cmentarzu ewangelickim w Toporzysku (gm. Zławieś Wielka, pow. toruński). Razem z OSP w Toporzysku przeprowadzamy porządki w ramach przedsięwzięcia „Śladami Nadwiślańskich Olędrów – Toporzysko 2018” dofinansowanego z programu FIO. Wykopywanie zapadłych nagrobków to dość żmudny etap porządków, ale jeśli chcemy, by stały jak powinny to musimy każdego okopać, zniszczyć korzenie, wyrzucić śmieci nagromadzone dookoła, a przede wszystkim zebrać jego części i fragmenty tablic. Dopiero potem można przystąpić do wywozu urobku, ustawiania i klejenia.
W poprzednim roku strażacy znaleźli fragment ozdobnego łańcucha z podobizną twarzy putto, a drugi egzemplarz przechwycili ze skupu złomu. Teraz znaleźliśmy trzeci. Jeśli dobrze rozumiemy sposób ich rozmieszczenia to wokół nagrobka podobizn było aż sześć. Poza tym światło dzienne ujrzała druga duża tablica. Wykonano ją dla Maxa Duwe zmarłego w 1886 (najstarszy jak dotąd pochówek potwierdzony inskrypcją z nagrobka) i Friedricha Beauvais. Ten ostatni musiał umrzeć na sam koniec danej dekady. Może 1890 albo 1900. Na znalezionym sporym fragmencie ostało się tylko zero z roku śmierci. Stopień pokrewieństwa obu mężczyzn pozostaje zagadką. Była między nimi różnica 20 lat, a Friedrich urodził się 3 lata po śmierci Maxa. Intrygujące jest także francuskie nazwisko nieboszczyka – Beauvais, identyczne z nazwą miasta w północnej Francji, w którym podziwiać można jedną z najsłynniejszych katedr o najwyższym sklepieniu gotyckim na świecie (wys. 48,5 m). Przy okazji potwierdziło się przypuszczenie, że jeden ze zmarłych o imieniu Ewald rzeczywiście był inwalidą wojennym. Skrupulatne poszukiwanie marblitu nie dało jednoznacznej odpowiedzi na temat nazwiska i roku śmierci, ale najprawdopodobniej nazywał się Duwe. Niemiecki spis strat z I wojny światowej odnotowuje lekko rannego wskutek wypadku Hermanna Duwe z Toporzyska, lecz ten urodził się w innym dniu.

[Fot. 1] Prace na cmentarzu ewangelickim | Toporzysko (gm. Zławieś Wielka, pow. toruński), 2018

[Fot. 2] Prace na cmentarzu ewangelickim | Toporzysko (gm. Zławieś Wielka, pow. toruński), 2018

[Fot. 3] Na pniu znaleziona tablica | Toporzysko (gm. Zławieś Wielka, pow. toruński), 2018

[Fot. 4] Friedrich Beauvais (1889-1??0) i Max Duwe (1869-1886)

[Fot. 5] Rozkopane nagrobki z północno-wschodniej części cmentarza | Toporzysko (gm. Zławieś Wielka, pow. toruński), 2018

[Fot. 6] Rozkopane nagrobki z północno-wschodniej części cmentarza | Toporzysko (gm. Zławieś Wielka, pow. toruński), 2018

[Fot. 7] Inny rząd rozkopanych nagrobków | Toporzysko (gm. Zławieś Wielka, pow. toruński), 2018

[Fot. 8] Jednak inwalida wojenny. Dalsze części tablicy Ewalda Duwe zostały znalezione | Toporzysko (gm. Zławieś Wielka, pow. toruński), 2018

[Fot. 9] Już trzecia podobizna putto, ozdoby umocowanej na łańcuchach | Toporzysko (gm. Zławieś Wielka, pow. toruński), 2018

 

Zdjęcia na FB: TUTAJ

O cmentarzu: TUTAJ

Prace na cmentarzu ewangelickim w Toporzysku (I)

Już pierwsze wbicia macki saperskiej ujawniły, że cmentarz ewangelicki w Toporzysku (gm. Zławieś Wielka, pow. toruński) nadal skrywa wiele tajemnic. Tym samym rozpoczęła się cmentarna odsłona przedsięwzięcia Śladami Nadwiślańskich Olędrów – Toporzysko 2018. Strażacy z OSP Toporzysko usuwali samosiejki akacji i klonu, które rozpleniły się od czasu ostatniej wycinki i wspólnie z nami zaczęli odkopywać nagrobki. Najbardziej cieszy dotychczas najstarsza ze znalezionych tablic – matki o nazwisku Gehrz wraz z dwoma synami. Wydawałoby się, że poznanie imienia kobiety będzie tylko formalnością polegającą na zajrzeniu do zasobów http://genealogiawarchiwach.pl, ale okazało się, że urzędnik nie wpisał imienia. Na podstawie widzianych fragmentów przyjmujemy, że najprawdopodobniej nazywała się Louise. Może uda się znaleźć brakujące części i sytuacja się wyjaśni. Jeden z synów, Ernst, wcale nie figuruje w USC zatem przyjdzie nam przejrzeć księgi zgonów parafii ewangelickiej w Górsku. Kiedyś tablica wisiała przytwierdzona do ogrodzenia, po którym znajdujemy jedynie słupki fundamentowe i nikłe pozostałości. Choć są też łańcuchy, których złomiarze najwyraźniej nie zauważyli. Do spisu zmarłych możemy dopisać już: Auguste Wunsch z domu Zuhlke (1850-1923), [Wilhel]mine Finger z domu Foth (zm. 1911), Rudolfa Heilemanna (1857-1906) i Minny z domu Rad[tke]. Mamy też części 3 innych tablic jednak to, co znaleźliśmy nie pozwala na identyfikację. Przy okazji objawił się nam (zgodnie z przypuszczeniami) najpopularniejszy kamieniarz z Torunia i okolic, czyli Alexander Irmer, który i tu miał spory popyt.

Następne prace za tydzień 14 lipca, na 10:00.

[Fot. 1] Prace na cmentarzu ewangelickim | Toporzysko (gm. Zławieś Wielka, pow. toruński), 2018

[Fot. 2] Prace na cmentarzu ewangelickim | Toporzysko (gm. Zławieś Wielka, pow. toruński), 2018

[Fot. 3] Prace na cmentarzu ewangelickim | Toporzysko (gm. Zławieś Wielka, pow. toruński), 2018

[Fot. 4] Prace na cmentarzu ewangelickim | Toporzysko (gm. Zławieś Wielka, pow. toruński), 2018

[Fot. 5] Tuż po wydobyciu dotychczas najstarszej tablicy | Toporzysko (gm. Zławieś Wielka, pow. toruński), 2018

[Fot. 6] Fragmenty tablicy matki o nazwisku Gehrz z domu Finger i 2 synów, wszyscy zmarli w 1887 | Toporzysko (gm. Zławieś Wielka, pow. toruński), 2018

[Fot. 7] Resztki łańcuchów ozdobnych | Toporzysko (gm. Zławieś Wielka, pow. toruński), 2018

[Fot. 8] Wszystkie nagrobki powinny być na ziemi. Jest krzywo, przyjdzie czas na prostowanie/pionowanie/poziomowane Toporzysko (gm. Zławieś Wielka, pow. toruński), 2018

[Fot. 9] Sygnatura kamieniarska zakładu Irmera z Torunia | Toporzysko (gm. Zławieś Wielka, pow. toruński), 2018

[Fot. 10] Marblitowa tablica Rudolfa Heilemanna | Toporzysko (gm. Zławieś Wielka, pow. toruński), 2018

I jeszcze słowo wyjaśnienia. Stowarzyszenie Lapidaria. Zapomniane cmentarze Pomorza i Kujaw w partnerstwie z OSP Toporzysko wygrało konkurs programu Fundusz Inicjatyw Obywatelskich edycja 2018, którego operatorem jest Narodowy Instytut Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego. Przedsięwzięcie o tytule Śladami Nadwiślańskich Olędrów – Toporzysko 2018 składa się z czterech filarów: cmentarz, stół, krajobraz, pamięć i skierowany jest w pierwszej kolejności do mieszkańców Toporzyska i ościennych miejscowości. W jego ramach uporządkujemy cmentarz ewangelicki w Toporzysku, przeprowadzimy warsztaty kuchni olęderskiej, zorganizujemy wycieczkę rowerową i konkurs fotograficzny. Finałem będzie nabożeństwo ekumeniczne powiązane z małym sympozjum, którego efektem będzie wydanie publikacji.

Więcej zdjęć: TUTAJ

O cmentarzu: http://lapidaria.wikidot.com/cmentarz-ewangelicki-toporzysko

Prace na cmentarzu ewangelickim w Toruniu-Stawkach (XXII)

Wczoraj odbyła się kolejna dwudziesta druga tura prac na cmentarzu ewangelickim przy ul. Łącznej na toruńskich Stawkach. Poprawialiśmy ustawienie nagrobków w południowej części cmentarza, co oznacza, że również w kwaterze dziecięcej. Znów natrafiliśmy na obmurówkę, do której stabilizacji dawni grabarze użyli elementów starszego nagrobka jednak najciekawszymi znaleziskiem był emblemat z napisem STALAG XXa. Zgodnie z opinią fachowców jest to znaczek narzędziowy. I tu pojawiają się pytania. Czy więźniowie zajmowali się chowaniem zmarłych i utrzymaniem cmentarza w okresie okupacji, czy to jednak przypadek związany z traktowaniem tego miejsca pochówku jako śmietniska? Prawie w tym samym miejscu znaleziono porcelankę Browaru Bydgoskiego. Na oko z okresu międzywojennego, ale nie wiadomo nam czy browar nie działał pod tym samym szyldem po wojnie. Z czysto cmentarnych artefaktów pojawił się kolejny kawałek krzyża z inskrypcjami po dwóch stronach.
Ze Stawkami spotkamy się najwcześniej po wakacjach.

[Fot. 1] Prace na cmentarzu ewangelickim | Toruń-Stawki, 2018

[Fot. 2] Prace na cmentarzu ewangelickim | Toruń-Stawki, 2018

[Fot. 3] Prace na cmentarzu ewangelickim | Toruń-Stawki, 2018

[Fot. 4] Cmentarz ewangelicki, część południowo zachodnia | Toruń-Stawki, 2018
fot. Kornel Pleskot

[Fot. 5] Cmentarz ewangelicki, część południowo-wschodnia | Toruń-Stawki, 2018
fot. Kornel Pleskot

[Fot. 6] Znaczek narzędziowy Stalag XXa | Toruń-Stawki, 2018
fot. Kornel Pleskot

[Fot. 7] Porcelana Browary Bydgoskie | Toruń-Stawki, 2018
fot. Kornel Pleskot

[Fot. 8] Fragment krzyża – awers | Toruń-Stawki, 2018
fot. Kornel Pleskot

[Fot. 9] Fragment krzyża – rewers | Toruń-Stawki, 2018
fot. Kornel Pleskot

[Fot. 10] Między jednym deszczem, a drugim | Toruń-Stawki, 2018


Więcej zdjęć – TUTAJ
O cmentarzu – TUTAJ

 

Prace na cmentarzu ewangelickim w Toruniu-Stawkach (XXI)

Prace z użyciem minikoparki zostały zakończone, czas na korektę nagrobków. Zostały one okopane podczas poprzednich spotkań, ale nie wszystkie stoją tak jak powinny. Oczyszczamy obmurówki wewnątrz, wyciągamy je i stawiamy na cegłach bądź betonowych „szynach” – jeśli pierwotnie tak właśnie było. Mogił obmurowanych jest nieporównywalnie więcej aniżeli jakichkolwiek innych postumentów. Podczas sobotniego spotkania skorygowaliśmy ułożenie ok. 20 nagrobków. Jednak stan niektórych jest na tyle opłakany, że każde ruszenie powoduje dalszą destrukcję. Te obmurówki zostaną jedynie oczyszczone od wewnątrz i podobnie jak pozostałe będą w przyszłości wypełnione piachem. Uprzedzając pytanie – nie będziemy ustawiać ich w równych rzędach, a w tym samym miejscu, w którym pierwotnie zastaliśmy nawet jeśli zaburza to ład geometryczny.
Następne prace, które wykonujemy wspólnie ze Stowarzyszeniem Stawki zaplanowane zostały na 23 czerwca.

[Fot. 1]

[Fot. 2]

[Fot. 3]

[Fot. 4]

[Fot. 6]

[Fot. 7]

[Fot. 8]

[Fot. 9] Theophil, Theodor, Thomas, a może Therese [Sch]midt – pewnie tego się nie dowiemy nigdy.

[Fot. 10] Tak to się robi

 Więcej zdjęć – TUTAJ
O cmentarzu – TUTAJ

VIII Rajd Graniczny

Ósmy rajd graniczny, w roku stulecia odzyskania niepodległości, odbędzie się w najbliższą niedzielę 13 maja 2018. Start o godzinie 9:00 spod bramy cmentarza rzymskokatolickiego w Lubiczu Górnym. Jak zwykle na pieszo i bez względu na pogodę.

Zainteresowanych trasą rajdu, czyli przebiegiem granicy na odcinku Lubicz Górny – Chrapy odsyłam na stronę organizatora, Pana Jana Młynarczyka: 87-100.pl