Rajd graniczny Stawek

Bez ogródek przyznaję, że infografika wyszła beznadziejnie, ale nie o moich zdolnościach plastycznych to temat.

Cykl o historycznych granicach miejscowości lewobrzeżnego Torunia właśnie wydał swój pierwszy plon choć bezpośrednim powodem jest 80-lecie przyłączenia wsi Stawki do Torunia. Stowarzyszenie Stawki zaprasza na pierwszy Rajd Graniczny Stawek, który odbędzie się w najbliższą sobotę 7 kwietnia tego roku. Start o godzinie 10:00 sprzed basenu przy ul. Woyczyńskiego. Trasa wynosi niecałe 10 km i będzie wiodła wzdłuż historycznych granic wsi Stawki. Kto ciekawy niech zerknie TUTAJ.

Jak zapewnia organizator rajd pieszy rusza bez względu na pogodę. Niewykluczone, że stanie się w przyszłości pretekstem do odbycia rajdu rowerowego lub zawodów biegowych.

Reklamy

Prace na cmentarzu ewangelickim nowym w Toruniu-Podgórzu (XIII)

Święta Wielkanocne obchodzone są co roku, a 120-lecie cmentarza przypada tylko raz. Tak się złożyło, że dokładnie 30 marca 1898 radni Podgórza zdecydowali o sprzedaży działki tamtejszej gminie ewangelickiej w celu założenia cmentarza. Zatem okrągła rocznica wypadła w Wielki Piątek. Postanowiliśmy, że najlepiej uczcić ją pracą, bo na celebrowanie przyjdzie jeszcze pora. Na części dziecięcej przybywa nagrobków wyciągniętych z ziemi. Około 60 już został wydobytych. Miłym akcentem dzisiejszych prac była niespodziewana wizyta TVP Bydgoszcz. Zapewne coś o cmentarzu obejrzycie w dzisiejszych „Zbliżeniach” – TUTAJ.
Cmentarz ewangelicki nowy powoli zakorzenia się w świadomości mieszkańców. Przybyło zniczy, a na głównej lipowej alei znajdziemy krzyże z krucyfiksami przymocowane do drzew. W zeszłym tygodniu tego nie było. Przestrzeń sacrum została zaznaczona. Co cieszy, od czasu wycięcia krzaków nie znajdujemy na nim żadnych śmieci ani śladów po spożywaniu alkoholu.
Niepozorny mały nagrobek, który pierwotnie nakryty był hałdą piachu okazał się być ciężkim przeciwnikiem i to w dosłownym znaczeniu. Spód obmurówki został umocniony kamieniami. Znaleźliśmy tam także kolejny fragment marmurowego krzyża. Jeśli obie części stanowiły niegdyś całość to co Margarete z dalekiego Osnabrück robiła na Podgórzu?

[Fot. 1] TVP Bydgoszcz na cmentarzu | Toruń-Podgórz, 2018

[Fot. 2] Prace na cmentarzu ewangelickim nowym | Toruń-Podgórz, 2018

[Fot. 3] Tyle zostało z porcelanowej figurki anioła | Toruń-Podgórz, 2018

[Fot. 4] Kolejna otoka od nagrobka ukryta w ziemi wychodzi | Toruń-Podgórz, 2018

[Fot. 5] Fragment krzyża | Toruń-Podgórz, 2018

[Fot. 6] Najprawdopodobniej dwa fragmenty pochodzą z tego samego krzyża | Toruń-Podgórz, 2018

[Fot. 7] Jeden z nagrobków był ukryty pod hałdą piachu | Toruń-Podgórz, 2018

[Fot. 8] To był ciężki przeciwnik. Został wypełniony kamieniami | Toruń-Podgórz, 2018

[Fot. 9] Na cmentarzu pojawiły się krzyże i znicze | Toruń-Podgórz, 2018

[Fot. 10] Coraz więcej nagrobków jest widocznych | Toruń-Podgórz, 2018

Zdjęcia także TUTAJ
O cmentarzu TUTAJ

 

Prace na cmentarzu ewangelickim w Toruniu-Stawkach (XX)

Równolegle do naszych prac na cmentarzu ewangelickim nowym na Podgórzu trwały porządki na cmentarzu ewangelickim na Stawkach. Z tego powodu na ul. Łącznej obecne było tylko Stowarzyszenie Stawki. Po raz ostatni minikoparka obsługiwana przez Pana Janusza Witkowskiego z firmy Jawit ładowała urobek na miniprzyczepę ciągniętą przez minitraktor Pana Grzegorza Gołębiowskiego z FHU G. A. M. E. Znów wywieziono sporą hałdę śmieci i ziemi. Znów także były znaleziska. Styczeń zamykaliśmy liczbą 133 nagrobków. Stan po marcowej korekcie wynosi 138 stanowisk. I pomyśleć, że po bezpośrednio odkrzaczeniu widzieliśmy połowię tego. Prace skoncentrowane były w południowo-wschodnim narożniku gdzie teoretycznie prócz śmieci nie miało nic być. Poza tym dokonano korekt w północno-wschodnim rogu i wzdłuż ulicy Łącznej – północnej granicy cmentarza.
Mogiły obmurowane, otoki bez nagrobka, słupki pojedynczego pola grobowego, elementy od tablic, od podstaw krzyży, fragmenty samych tablic, nawet odsunięty na ponad 2 metry kawałek murku oporowego, a do tego potężna hałda śmieci oraz gruzu – nie wiedzielibyśmy o tym gdyby nie sobotnie działanie koparki.
Zasadnicza część prac z użyciem ciężkiego sprzętu została zakończona, ale nie oznacza to, że już nigdy nie będziemy korzystać z koparki na Stawkach. Teraz czas na ponowne zajęcie się nagrobkami. Przede wszystkim należy usunąć ziemię i korzenie ze środka nagrobków i uzupełnić je piachem.

[Fot. 1] Prace na cmentarzu ewangelickim | Toruń-Stawki, 2018

[Fot. 2] Nagrobek pod warstwą śmieci | Toruń-Stawki, 2018

[Fot. 3] Bez koparki nie dowiedzielibyśmy się o ich istnieniu | Toruń-Stawki, 2018

[Fot. 4] Podstawa od tablicy. Brak elementu prostopadłego i samej tablicy | Toruń-Stawki, 2018

[Fot. 5] Szkoda, że nie ma żadnej w większym kawałku. Zdaje się, że na porcelanie była trawestacja słynnego utworu Samuela Rodigasta | Toruń-Stawki, 2018

[Fot. 6] Żeliwne znaleziska. wśród nich maleńki kawałek krzyża | Toruń-Stawki, 2018

[Fot. 7] Żeliwne grono | Toruń-Stawki, 2018

[Fot. 8] Na pierwszym planie najprawdopodobniej odrzucony kawałek murku oporowego | Toruń-Stawki, 2018

[Fot. 9] Urobek z prac | Toruń-Stawki, 2018

[Fot. 10] Prace w północno-wschodnim narożniku | Toruń-Stawki, 2018

Autorem wszystkich zdjęć jest Olgierd Kędzierski ze Stowarzyszenia Stawki.

Więcej zdjęć – TUTAJ

O cmentarzu – TUTAJ

Prace na cmentarzu ewangelickim nowym w Toruniu-Podgórzu (XII)

Ostatnim razem znaleźliśmy odciśnięte ślady gazety na jednej z podstaw od obmurówki. Takich znalezisk jest więcej. Dziś odkryliśmy dwa kolejne tego typu przypadki. Przeważnie odbite są reklamy, ale zdarzają się także szpalty z informacjami. Jeśli nie „Thorner Zeitung” ani nie „Die Presse” to może „Podgorzer Anzieger” wydawany w latach 1892-1919? Około 40 nagrobków wyszło już na światło dzienne jednak do końca dalej niż bliżej. Z rozbitych tablic marblitowych do listy zmarłych doszło rodzeństwo Käte i Kurt Gol[z] i Bernard Weiss. Przy okazji dziwna sprawa, bo zgonu Käte nie odnotowała księga zgonów USC w Podgórzu.
30 marca 1898 roku ówcześni radni Podgórza zdecydowali o sprzedaży podgórskiej gminie ewangelickiej parceli w celu założenia nowego cmentarza ewangelickiego. Nie znamy daty sfinalizowania transakcji i rozpoczęcia pochówków, ale można powiedzieć, że w przyszłym tygodniu cmentarzowi stuknie 120 lat!

[Fot. 1] Prace na cmentarzu ewangelickim nowym | Toruń-Podgórz, 2018

[Fot. 2] Prace na cmentarzu ewangelickim nowym | Toruń-Podgórz, 2018

[Fot. 3] Prace na cmentarzu ewangelickim nowym | Toruń-Podgórz, 2018

[Fot. 4] Odciśnięta gazeta na podstawie obmurówki | Toruń-Podgórz, 2018

[Fot. 5] Inny fragment odciśniętej gazety | Toruń-Podgórz, 2018

[Fot. 6] Fragment tablicy marblitowej Bernarda Weissa | Toruń-Podgórz, 2018

[Fot. 7] Tablica rodzeństwa Kate i Kurta Golz | Toruń-Podgórz, 2018

[Fot. 8] Wyciągnięte nagrobki w kwaterze dziecięcej | Toruń-Podgórz, 2018

[Fot. 9] Front robót posuwa się do przodu | Toruń-Podgórz, 2018

[Fot. 10] Prace na cmentarzu ewangelickim nowym | Toruń-Podgórz, 2018

Więcej zdjęć – TUTAJ

O cmentarzu – TUTAJ

Prace na cmentarzu ewangelickim nowym w Toruniu-Podgórzu (X i XI)

Ależ nam nagrobków zakwitło na cmentarzu ewangelickim nowym w Toruniu-Podgórzu. Przez całą zimę Mirek, którego śmiało można nazwać gospodarzem obiektu, zdołał usunąć wszystkie krzaki. Wiosna idzie więc do roboty. Na początek zajęliśmy się nagrobkami z części dziecięcej. Wyciągamy z ziemi, wyrównujemy teren, oczyszczamy na sucho i kładziemy sztukę z powrotem. Gdybyśmy mieli zrobić to za jednym zamachem to musielibyśmy powtórzyć te czynności co najmniej 60 razy. I raczej są to zaniżone szacunki. Gdzieniegdzie ziemia nadal jest zamarzła, ale to tylko kwestia czasu. Gertrud Rüdiger (1900-1903) i Marie Rudinski z domu Wachsmuth (1811-1905) to nasi kolejni znajomi z cmentarza.
W drugi dzień prac aura dopisała szczególnie. Nagrobki wychodziły bez większych trudności. Odkryciem prac nie były kolejne nazwiska, a fragmenty gazety odciśnięte na betonowej otoce od mogiły obmurowanej. Po pobieżnym przyjrzeniu się literkom wnioskujemy, że to niemieckojęzyczna prasa sprzed ponad 100 lat. Może to ogłoszenia reklamowe z „Thorner Zeitung”?

[Fot. 1] Prace na cmentarzu ewangelickim nowym | Toruń-Podgórz, 2018

[Fot. 2] Prace na cmentarzu ewangelickim nowym | Toruń-Podgórz, 2018

[Fot. 3] Prace na cmentarzu ewangelickim nowym | Toruń-Podgórz II, 2018

[Fot. 4] Jeden z nagrobków przysypany kupą piachu | Toruń-Podgórz, 2018

[Fot. 5] Przed i po wyciągnięciu i oczyszczeniu | Toruń-Podgórz II, 2018

[Fot. 6] Jedna z nowo odkrytych tablic: Marie Rudinski z domu Wachsmuth (1811-1905), Toruń-Podgórz, 2018

[Fot. 7] Nie zabrakło wiosennego grabienia liści | Toruń-Podgórz, 2018

[Fot. 8] Dawna prasa odciśnięta na otoce mogiły obmurowanej | Toruń-Podgórz, 2018

[Fot. 9] Prace na cmentarzu ewangelickim nowym | Toruń-Podgórz, 2018

Więcej zdjęć: TUTAJ i TUTAJ
O cmentarzu: TUTAJ

Wzdłuż Tążyny

Rok temu niemal o tej samej porze brnąłem szlakiem poligonowych widm, teraz przyszła kolej na krótką wędrówkę wzdłuż Tążyny. Wycieczka o wiele bardziej kameralna i wymagająca skupienia niemal na każdym kroku. Tążyna, rzeka tyleż samo cicha, co kapryśna, ze skłonnościami do popadania w ekstrema. Bywa, że latem koryto jest suche jak pieprz (nie wszędzie) albo wręcz odwrotnie jak teraz gdy śródleśne łąki są pozalewane, a gdzieniegdzie tworzą się noworzecza. Marek, nasz tążyński traper, który zna tę rzekę jak własną kieszeń pewnie poprowadził nas w górę biegu do uroczyska Maciejewo. Sam odcinek wzdłuż rzeki liczył tylko 2 km, lecz nabijaliśmy kilometry omijając wylewy, skacząc przez nowo powstałe cieki bądź powalone konary albo ślizgając się po zalanym lodzie. Fauna pozostawała dla naszych oczu niedostrzegalna choć śladów bytowania nie brakowało. Tropy, częste miejsca bobrzych uczt, rozniesiony po okolicy wilczy obiad, rozorane dzikowiska. Zastanawia mnie kto tak poobgryzał z kory sosny. Gdyby to były wszędobylskie bobry to byłoby widoczne obgryzienie idące stopniowo do środka pnia. A tu jakby coś obcierało tułów i przestraszyło się żywicy.

Z tego wszystkiego zapomniałem, że byłem bardzo blisko cmentarza cholerycznego dawnej wsi Pieczenia. Ze starej mapy wynika, że położony był u szczytu skarpy zaraz przy rzece. I chyba już dawno spłynął z powodu erozji. Na opracowanie historyczne dotyczące osadnictwa na terenie zajętym przez poligon oraz bezpośrednio do niego przylegającym czas przyjść musi. Ilość niejasności i mitów wokół nazw, dat i wydarzeń zmusza mnie do napisania jakiegoś zarysu historycznego nieistniejących miejscowości. O dziwo nikt jeszcze nie podjął się takiego wyzwania. W niedawno wydanym albumie „Przyroda toruńskiego poligonu” pod redakcją Jerzego Holca, autora zapierających dech w piersiach fotografii mamy mnóstwo informacji o florze i faunie. Jest także streszczenie historii wojskowej poligonu. O dawnych wsiach i ludziach cisza.

Wycieczkę skończyliśmy przy ruinach młyna w Maciejewie. Po reszcie zabudowań folwarcznych położonych 120 metrów dalej pozostały pojedyncze cegły. To nadal więcej niż po większości gospodarstw, po których dziury zabliźnił lilak.

Jakby kto pytał dlaczego tak to wygląda, a nie inaczej – zdjęcia pstrykane komórką. Jakby kto pytał kto takie wycieczki robi – Grupa Turystyczno-Krajoznawcza Miejskiego Centrum Kultury w Aleksandrowie Kujawskim.

[Fot. 1] Rozlało się | Gmina Wielka Nieszawka, 2018

[Fot. 2] To nie Tążyna, to noworzecze | Gmina Wielka Nieszawka, 2018

[Fot. 3] Wyłomy, wykroty, złamańce | Gmina Wielka Nieszawka, 2018

[Fot. 4] Takiej erozji nie pamiętają nawet najstarsi traperzy znad Tążyny | Gmina Wielka Nieszawka, 2018

[Fot. 5] Marek, tążyński traper, zna Tążynę jak własną kieszeń | Gmina Wielka Nieszawka, 2018

[Fot. 6] Krajobraz dawnej granicy | Gmina Wielka Nieszawka, 2018

[Fot. 7] Padnięty ent | Gmina Wielka Nieszawka, 2018

[Fot. 8] Co obtarło korę sosen | Gmina Wielka Nieszawka, 2018

[Fot. 9] Bobry? Raczej nie | Gmina Wielka Nieszawka, 2018

[Fot. 10] Do Maciejewa niedaleko | Gmina Wielka Nieszawka, 2018

[Fot. 11] Po wilczej uczcie | Gmina Wielka Nieszawka, 2018

[Fot. 12] Czaszka sarny | Gmina Wielka Nieszawka, 2018

[Fot. 13] Początek młyńskiej odnogi | Gmina Wielka Nieszawka, 2018

[Fot. 14] Ruiny młyna Maciejewo | Gmina Wielka Nieszawka, 2018

[Fot. 15] Tyle zostało po zabudowaniach folwarcznych w Maciejewie | Gmina Wielka Nieszawka, 2018

[Fot. 16] Bobrza stołówka | Gmina Wielka Nieszawka, 2018

[Fot. 17] Kawałek Kongresówki runął do Tążyny | Gmina Wielka Nieszawka, 2018

Prace na cmentarzu ewangelickim w Toruniu-Stawkach (XIX)

Sezon cmentarny 2018 start! Byliśmy pewni, że cmentarz ewangelicki w Toruniu na Stawkach, przy ul. Łącznej znamy już ze Stowarzyszeniem Stawki na wylot. A on nadal odkrywa przed nami kolejne nagrobki. Minikoparka obsługiwana przez Pana Janusza Witkowskiego z firmy Jawit ładowała resztę zebranego w poprzednim roku urobku na miniprzyczepę, minitraktor Pana Grzegorza Gołębiowskiego z FHU G. A. M. E. wywoził w umówione miejsce odbioru, a my oczom nie mogliśmy uwierzyć, że przegapiliśmy przysypane 6 nagrobków obok siebie. Taki był rezultat zebrania hałdy ze skraju części dziecięcej. Z kolei zebranie piachu z części północno-wschodniej zaowocowało nowym polem grobowym i nagrobkiem dziecięcym. Na sam koniec wyszedł jeszcze jeden dziecięcy położony w pobliżu ulicy. Był całkowicie przysypany śmieciami. W rezultacie mamy 133 zidentyfikowane stanowiska.
Najgorsze za nami. W następnej turze ciężki sprzęt pracować będzie w południowo-wschodnim narożu gdzie aż roi się od śmieci (i nie ma nagrobków – oby). Wykonane zostaną również drobne korekty od strony ul. Łącznej. Stanie się to albo w lutym albo w marcu. Zobaczymy na co pozwoli bezzimie, które myli nawet dzikie ptactwo. Klucz przelatujący nad cmentarzem podzielił się na dwa odłamy. Jedne chciały wreszcie lecieć inne zostać.

[Fot. 1] Prace na cmentarzu ewangelickim | Toruń-Stawki, 2018

[Fot. 2] Na pierwszym planie odkryte nagrobki w części dziecięcej | Toruń-Stawki, 2018

[Fot. 3] Jeden z nich ma dane zmarłego dziecka – Otto Schubring | Toruń-Stawki, 2018

[Fot. 4] Kolejna hałda zostanie wywieziona przez MPO Toruń | Toruń-Stawki, 2018

[Fot. 5] Kolejny nowy, też dziecięcy | Toruń-Stawki, 2018

[Fot. 6] Ostatni z nowych wychodzi spod śmieci | Toruń-Stawki, 2018

[Fot. 7] Tak wygląda po odkopaniu | Toruń-Stawki, 2018

[Fot. 8] Marblit znajdujemy zawsze (Flehmke) | Toruń-Stawki, 2018

[Fot. 9] Szczyt od żeliwnego słupka od ogrodzenia. Złomiarze mieli tu El Dorado | Toruń-Stawki, 2018

[Fot. 10] Zima będzie, czy nie będzie? Lecimy, czy zostajemy? | Toruń-Stawki, 2018

[Fot. 11] Jeszcze jedna łycha | Toruń-Stawki, 2018

Więcej zdjęć – TUTAJ.
O cmentarzu – TUTAJ.