Prace na cmentarzu ewangelickim w Toruniu-Stawkach (XXI)

Prace z użyciem minikoparki zostały zakończone, czas na korektę nagrobków. Zostały one okopane podczas poprzednich spotkań, ale nie wszystkie stoją tak jak powinny. Oczyszczamy obmurówki wewnątrz, wyciągamy je i stawiamy na cegłach bądź betonowych „szynach” – jeśli pierwotnie tak właśnie było. Mogił obmurowanych jest nieporównywalnie więcej aniżeli jakichkolwiek innych postumentów. Podczas sobotniego spotkania skorygowaliśmy ułożenie ok. 20 nagrobków. Jednak stan niektórych jest na tyle opłakany, że każde ruszenie powoduje dalszą destrukcję. Te obmurówki zostaną jedynie oczyszczone od wewnątrz i podobnie jak pozostałe będą w przyszłości wypełnione piachem. Uprzedzając pytanie – nie będziemy ustawiać ich w równych rzędach, a w tym samym miejscu, w którym pierwotnie zastaliśmy nawet jeśli zaburza to ład geometryczny.
Następne prace, które wykonujemy wspólnie ze Stowarzyszeniem Stawki zaplanowane zostały na 23 czerwca.

[Fot. 1]

[Fot. 2]

[Fot. 3]

[Fot. 4]

[Fot. 6]

[Fot. 7]

[Fot. 8]

[Fot. 9] Theophil, Theodor, Thomas, a może Therese [Sch]midt – pewnie tego się nie dowiemy nigdy.

[Fot. 10] Tak to się robi

 Więcej zdjęć – TUTAJ
O cmentarzu – TUTAJ

Reklamy

VIII Rajd Graniczny

Ósmy rajd graniczny, w roku stulecia odzyskania niepodległości, odbędzie się w najbliższą niedzielę 13 maja 2018. Start o godzinie 9:00 spod bramy cmentarza rzymskokatolickiego w Lubiczu Górnym. Jak zwykle na pieszo i bez względu na pogodę.

Zainteresowanych trasą rajdu, czyli przebiegiem granicy na odcinku Lubicz Górny – Chrapy odsyłam na stronę organizatora, Pana Jana Młynarczyka: 87-100.pl

Prace na cmentarzu ewangelickim nowym w Toruniu-Podgórzu (XIV)

Zabieliło się na cmentarzu. Nasi domorośli botanicy nie są zgodni co do gatunku rośliny. Podejrzenia padają na gęsiówkę polną zwaną także rzeżusznikiem piaskowym lub na któryś z rodzajów rogownicy. A może Państwo będą wiedzieć cóż to za białym kwieciem obdarzył nas cmentarz?
Jeśli chodzi o kwaterę dziecięcą to powoli zbliżamy się do końca. Nadal jesteśmy zaskakiwani. Tym razem nagrobkiem z fabryki wyrobów cementowych Hugo Wernera ze Żnina. Firma działała od 1908 do 1945 roku. Podgórz od Żnina dzieli 70 km. Odległość sama w sobie nie dziwi gdyż natrafialiśmy już na nagrobki bydgoskich kamieniarzy na cmentarzach może nawet bardziej oddalonych od siedziby producenta jednak po raz pierwszy spotykamy się z pałuckim wytwórcą na terenie Torunia. Nic nam nie wiadomo, by posiadał podgórską filię. Żeby było jeszcze dziwniej to rolę bazy, na której osadzono obmurówkę zamiast betonowych szyn lub otoki pełni… metalowa rura.
I na koniec apel do obywatela „zatroskanego” o cmentarz. Zamiast nasyłać policję przyjdź i popracuj z nami, a dowiesz się kto, co, po co i dlaczego.

[Fot. 1] Gęsiówka? Rogownica? Albo i inny kwiat | Toruń-Podgórz, 2018

[Fot. 2] Prace na cmentarzu ewangelickim nowym | Toruń-Podgórz, 2018

[Fot. 3] Prace na cmentarzu ewangelickim nowym. W tym przypadku nie daliśmy rady | Toruń-Podgórz, 2018

[Fot. 4] Prace na cmentarzu ewangelickim nowym | Toruń-Podgórz, 2018

[Fot. 5] Kolejne cztery nagrobki wyciągnięte z ziemi | Toruń-Podgórz, 2018

[Fot. 6] Jeszcze jeden fragment tablicy. Szkoda, że nie udało się znaleźć reszty. (Paul Fl…) | Toruń-Podgórz, 2018

[Fot. 7] Nagrobek z fabryki wyrobów cementowych Hugo Wernera ze Żnina | Toruń-Podgórz, 2018

[Fot. 8] Sygnatura wykonawcy (Hugo Werner, Cementwagenfabrik, Znin i. P.) | Toruń-Podgórz, 2018

[Fot. 9] Reklama zakładu wykonawcy z Orędownika Powiatu Żnińskiego z 1929 | Toruń-Podgórz, 2018

[Fot. 10] Pokrywa od obmurówki. Euphrosine Olschewski (185?-1918) | Toruń-Podgórz, 2018

[Fot. 11] Kwatera dziecięca na cmentarzu ewangelickim nowym | Toruń-Podgórz, 2018

Więcej zdjęć – TUTAJ
O cmentarzu – TUTAJ

Rajd graniczny Stawek

Bez ogródek przyznaję, że infografika wyszła beznadziejnie, ale nie o moich zdolnościach plastycznych to temat.

Cykl o historycznych granicach miejscowości lewobrzeżnego Torunia właśnie wydał swój pierwszy plon choć bezpośrednim powodem jest 80-lecie przyłączenia wsi Stawki do Torunia. Stowarzyszenie Stawki zaprasza na pierwszy Rajd Graniczny Stawek, który odbędzie się w najbliższą sobotę 7 kwietnia tego roku. Start o godzinie 10:00 sprzed basenu przy ul. Woyczyńskiego. Trasa wynosi niecałe 10 km i będzie wiodła wzdłuż historycznych granic wsi Stawki. Kto ciekawy niech zerknie TUTAJ.

Jak zapewnia organizator rajd pieszy rusza bez względu na pogodę. Niewykluczone, że stanie się w przyszłości pretekstem do odbycia rajdu rowerowego lub zawodów biegowych.

Prace na cmentarzu ewangelickim nowym w Toruniu-Podgórzu (XIII)

Święta Wielkanocne obchodzone są co roku, a 120-lecie cmentarza przypada tylko raz. Tak się złożyło, że dokładnie 30 marca 1898 radni Podgórza zdecydowali o sprzedaży działki tamtejszej gminie ewangelickiej w celu założenia cmentarza. Zatem okrągła rocznica wypadła w Wielki Piątek. Postanowiliśmy, że najlepiej uczcić ją pracą, bo na celebrowanie przyjdzie jeszcze pora. Na części dziecięcej przybywa nagrobków wyciągniętych z ziemi. Około 60 już został wydobytych. Miłym akcentem dzisiejszych prac była niespodziewana wizyta TVP Bydgoszcz. Zapewne coś o cmentarzu obejrzycie w dzisiejszych „Zbliżeniach” – TUTAJ.
Cmentarz ewangelicki nowy powoli zakorzenia się w świadomości mieszkańców. Przybyło zniczy, a na głównej lipowej alei znajdziemy krzyże z krucyfiksami przymocowane do drzew. W zeszłym tygodniu tego nie było. Przestrzeń sacrum została zaznaczona. Co cieszy, od czasu wycięcia krzaków nie znajdujemy na nim żadnych śmieci ani śladów po spożywaniu alkoholu.
Niepozorny mały nagrobek, który pierwotnie nakryty był hałdą piachu okazał się być ciężkim przeciwnikiem i to w dosłownym znaczeniu. Spód obmurówki został umocniony kamieniami. Znaleźliśmy tam także kolejny fragment marmurowego krzyża. Jeśli obie części stanowiły niegdyś całość to co Margarete z dalekiego Osnabrück robiła na Podgórzu?

[Fot. 1] TVP Bydgoszcz na cmentarzu | Toruń-Podgórz, 2018

[Fot. 2] Prace na cmentarzu ewangelickim nowym | Toruń-Podgórz, 2018

[Fot. 3] Tyle zostało z porcelanowej figurki anioła | Toruń-Podgórz, 2018

[Fot. 4] Kolejna otoka od nagrobka ukryta w ziemi wychodzi | Toruń-Podgórz, 2018

[Fot. 5] Fragment krzyża | Toruń-Podgórz, 2018

[Fot. 6] Najprawdopodobniej dwa fragmenty pochodzą z tego samego krzyża | Toruń-Podgórz, 2018

[Fot. 7] Jeden z nagrobków był ukryty pod hałdą piachu | Toruń-Podgórz, 2018

[Fot. 8] To był ciężki przeciwnik. Został wypełniony kamieniami | Toruń-Podgórz, 2018

[Fot. 9] Na cmentarzu pojawiły się krzyże i znicze | Toruń-Podgórz, 2018

[Fot. 10] Coraz więcej nagrobków jest widocznych | Toruń-Podgórz, 2018

Zdjęcia także TUTAJ
O cmentarzu TUTAJ

 

Prace na cmentarzu ewangelickim w Toruniu-Stawkach (XX)

Równolegle do naszych prac na cmentarzu ewangelickim nowym na Podgórzu trwały porządki na cmentarzu ewangelickim na Stawkach. Z tego powodu na ul. Łącznej obecne było tylko Stowarzyszenie Stawki. Po raz ostatni minikoparka obsługiwana przez Pana Janusza Witkowskiego z firmy Jawit ładowała urobek na miniprzyczepę ciągniętą przez minitraktor Pana Grzegorza Gołębiowskiego z FHU G. A. M. E. Znów wywieziono sporą hałdę śmieci i ziemi. Znów także były znaleziska. Styczeń zamykaliśmy liczbą 133 nagrobków. Stan po marcowej korekcie wynosi 138 stanowisk. I pomyśleć, że po bezpośrednio odkrzaczeniu widzieliśmy połowię tego. Prace skoncentrowane były w południowo-wschodnim narożniku gdzie teoretycznie prócz śmieci nie miało nic być. Poza tym dokonano korekt w północno-wschodnim rogu i wzdłuż ulicy Łącznej – północnej granicy cmentarza.
Mogiły obmurowane, otoki bez nagrobka, słupki pojedynczego pola grobowego, elementy od tablic, od podstaw krzyży, fragmenty samych tablic, nawet odsunięty na ponad 2 metry kawałek murku oporowego, a do tego potężna hałda śmieci oraz gruzu – nie wiedzielibyśmy o tym gdyby nie sobotnie działanie koparki.
Zasadnicza część prac z użyciem ciężkiego sprzętu została zakończona, ale nie oznacza to, że już nigdy nie będziemy korzystać z koparki na Stawkach. Teraz czas na ponowne zajęcie się nagrobkami. Przede wszystkim należy usunąć ziemię i korzenie ze środka nagrobków i uzupełnić je piachem.

[Fot. 1] Prace na cmentarzu ewangelickim | Toruń-Stawki, 2018

[Fot. 2] Nagrobek pod warstwą śmieci | Toruń-Stawki, 2018

[Fot. 3] Bez koparki nie dowiedzielibyśmy się o ich istnieniu | Toruń-Stawki, 2018

[Fot. 4] Podstawa od tablicy. Brak elementu prostopadłego i samej tablicy | Toruń-Stawki, 2018

[Fot. 5] Szkoda, że nie ma żadnej w większym kawałku. Zdaje się, że na porcelanie była trawestacja słynnego utworu Samuela Rodigasta | Toruń-Stawki, 2018

[Fot. 6] Żeliwne znaleziska. wśród nich maleńki kawałek krzyża | Toruń-Stawki, 2018

[Fot. 7] Żeliwne grono | Toruń-Stawki, 2018

[Fot. 8] Na pierwszym planie najprawdopodobniej odrzucony kawałek murku oporowego | Toruń-Stawki, 2018

[Fot. 9] Urobek z prac | Toruń-Stawki, 2018

[Fot. 10] Prace w północno-wschodnim narożniku | Toruń-Stawki, 2018

Autorem wszystkich zdjęć jest Olgierd Kędzierski ze Stowarzyszenia Stawki.

Więcej zdjęć – TUTAJ

O cmentarzu – TUTAJ

Prace na cmentarzu ewangelickim nowym w Toruniu-Podgórzu (XII)

Ostatnim razem znaleźliśmy odciśnięte ślady gazety na jednej z podstaw od obmurówki. Takich znalezisk jest więcej. Dziś odkryliśmy dwa kolejne tego typu przypadki. Przeważnie odbite są reklamy, ale zdarzają się także szpalty z informacjami. Jeśli nie „Thorner Zeitung” ani nie „Die Presse” to może „Podgorzer Anzieger” wydawany w latach 1892-1919? Około 40 nagrobków wyszło już na światło dzienne jednak do końca dalej niż bliżej. Z rozbitych tablic marblitowych do listy zmarłych doszło rodzeństwo Käte i Kurt Gol[z] i Bernard Weiss. Przy okazji dziwna sprawa, bo zgonu Käte nie odnotowała księga zgonów USC w Podgórzu.
30 marca 1898 roku ówcześni radni Podgórza zdecydowali o sprzedaży podgórskiej gminie ewangelickiej parceli w celu założenia nowego cmentarza ewangelickiego. Nie znamy daty sfinalizowania transakcji i rozpoczęcia pochówków, ale można powiedzieć, że w przyszłym tygodniu cmentarzowi stuknie 120 lat!

[Fot. 1] Prace na cmentarzu ewangelickim nowym | Toruń-Podgórz, 2018

[Fot. 2] Prace na cmentarzu ewangelickim nowym | Toruń-Podgórz, 2018

[Fot. 3] Prace na cmentarzu ewangelickim nowym | Toruń-Podgórz, 2018

[Fot. 4] Odciśnięta gazeta na podstawie obmurówki | Toruń-Podgórz, 2018

[Fot. 5] Inny fragment odciśniętej gazety | Toruń-Podgórz, 2018

[Fot. 6] Fragment tablicy marblitowej Bernarda Weissa | Toruń-Podgórz, 2018

[Fot. 7] Tablica rodzeństwa Kate i Kurta Golz | Toruń-Podgórz, 2018

[Fot. 8] Wyciągnięte nagrobki w kwaterze dziecięcej | Toruń-Podgórz, 2018

[Fot. 9] Front robót posuwa się do przodu | Toruń-Podgórz, 2018

[Fot. 10] Prace na cmentarzu ewangelickim nowym | Toruń-Podgórz, 2018

Więcej zdjęć – TUTAJ

O cmentarzu – TUTAJ