Nabożeństwo ekumeniczne w Brzozie

Motywem przewodnim nabożeństwa ekumenicznego wieńczącego porządkowanie cmentarza ewangelickiego w Brzozie (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński) były słowa Psalmu 102, 12-13: Dni moje jak cień przemijają | a ja usycham jak trawa. | Lecz Ty, Panie, trwasz na wieki, | i Twoja pamięć przez pokolenia. Po raz pierwszy od ponad siedemdziesięciu lat na cmentarzu zabrzmiało Słowo Boże. Nabożeństwu przewodniczyli pastor Michał Walukiewicz z Parafia Ewangelicko – Augsburska w Toruniu i ksiądz pomocnik Rafał Kreczman z parafii rzymskokatolickiej pw Matki Bożej Łaskawej i Św. Josemarii Escrivy z toruńskich Czerniewic. Mieliśmy zaszczyt wysłuchać także gościa specjalnego, pastora Helmuta Brauera z Lubeki, syna ostatniego przedwojennego pastora parafii ewangelickiej w Obornikach (woj. wielkopolskie). Towarzyszył mu tłumacz Adam Maliński, niestrudzony społecznik od lat zaangażowany w partnerstwo polsko-niemieckie. Głos zabierali także przedstawiciele samorządu gminy Wielka Nieszawka, radni: Krzysztof Czarnecki i Arkadiusz Wyrzykowski oraz Pani Dorota Lepak reprezentująca Szkołę Podstawową nr 34 im. Tony’ego Halika w Toruniu. Po nabożeństwie nastąpiło zwiedzanie cmentarza. Porównanie stanu aktualnego wielu nagrobków ze zdjęciami przed pracami robiło wrażenie z czego ogromnie się cieszymy.
Kolejnej cząstce Ewangelickiej Atlantydy przywrócono godność. To taki nasz mały wkład w tegoroczne obchody 500-lecia reformacji. Dziękujemy wszystkim, którzy przyczynili się do tego dzieła. Pamiętajmy jednak, że zapomnianych cmentarzy, których nie rozjaśni światło zniczy, jest setki. Niech Brzoza nie będzie ekstrawaganckim wyjątkiem, a normalną praktyką w wielu wsiach i miastach. Bo kto wie jak będą wyglądać nasze miejsca pochówku w przyszłości?

[Fot. 1] Nabożeństwo ekumeniczne | Brzoza (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), 2017

[Fot. 2] Pastor Michał Walukiewicz z Parafii Ewangelicko-Augsburskiej | Brzoza (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), 2017

[Fot. 3] Radny Gminy Wielka Nieszawka Arkadiusz Wyrzykowski | Brzoza (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), 2017

[Fot. 4] Adam Maliński i pastor Helmut Brauer | Brzoza (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), 2017

[Fot. 5] Nauczycielka Dorota Lepak ze Szkoły Podstawowej nr 34 w Toruniu-Czerniewice | Brzoza (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), 2017

[Fot. 6] Radny Krzysztof Czarnecki | Brzoza (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), 2017

[Fot. 7] Ksiądz pomocnik Rafał Kreczman z parafii rzymskokatolickiej pw Matki Bożej Łaskawej i Św. Josemarii Escrivy w Toruniu-Czerniewicach | Brzoza (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), 2017

[Fot. 8] Cmentarz ewangelicki | Brzoza (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), 2017

[Fot. 9] Cmentarz ewangelicki | Brzoza (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), 2017

[Fot. 10] Cmentarz ewangelicki | Brzoza (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), 2017

[Fot. 11] Nabożeństwo ekumeniczne | Brzoza (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), 2017

Reklamy

Metamorfozy Brzozy

Chwalimy się i apelujemy – w liczbie mnogiej, bo piszę w imieniu całego stowarzyszenia Lapidaria. Zapomniane cmentarze Pomorza i Kujaw.

O tym, że gdy pamięć gaśnie dalej mówią kamienie, przekonywać naszych czytelników nie musimy. Mamy nadzieję, że nagrobki z cmentarza ewangelickiego w Brzozie (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), którym poświęciliśmy bez mała dziesięć sobót, będą mówić o przeszłości wsi jak najdłużej. Poniżej metamorfozy z Brzozy, czyli zestawienie ilustrujące przemiany wybranych elementów nagrobków.
Tym samym chcielibyśmy zaangażować Państwa we wspólne ratowanie zapomnianych cmentarzy województwa kujawsko-pomorskiego. Oczywiście nie każdy ma czas i zdrowie. To bierzemy na siebie, lecz nie zawsze dysponujemy odpowiednimi środkami finansowymi, by zakupić kleje, środki konserwatorskie, farby lub paliwo do piły i kosy. Jak dotychczas nasze działania finansowane były w większości ze środków prywatnych członków stowarzyszenia.
Będziemy wdzięczni za każdą kwotę darowizny przelaną na konto naszego stowarzyszenia. Dzięki Wam kolejne cmentarze, cząstki Ewangelickiej Atlantydy, zmienią się z zarośniętej kloaki w godne miejsce spoczynku, a dotychczas uporządkowane będą miały zapewnioną opiekę.

Nr rachunku: 33 9511 0000 0000 2436 2000 0010
SWIFT: GBWCPLPP

[Fot. 1] Tablica rodzeństwa Troÿke | Brzoza (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), 2017

[Fot. 2] Tablica Friederike Gorsch z domu Brehmer | Brzoza (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński)

[Fot. 3] Tablica Gerharda Leschnera | Brzoza (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), 2017

[Fot. 4] Żeliwna tablica Idy Haupt | Brzoza (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), 2017

[Fot. 5] Tablica Herrmanna Boldta | Brzoza (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), 2017

[Fot. 6] Tablica Irmgard Leschner | Brzoza (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), 2017

[Fot. 7] Nagrobek Johanny Gritschke | Brzoza (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), 2017

[Fot. 8] Fragment ażurowego krzyża | Brzoza (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), 2017

[Fot. 9] Postument Ottilie Moede z domu Janke | Brzoza (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), 2017

[Fot. 10] Przemiana dwóch najbardziej zdewastowanych nagrobków | Brzoza (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), 2017

[Fot. 11] Tablica Paula Krügera | Brzoza (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), 2017

Zaczynając wiedzieliśmy o 27 nagrobkach. Skończyło się na 57 stanowiskach (50 nagrobków i 7 form ziemnych – 3 mogiły ziemne i 4 pozostałości po polach grobowych). Nagrobków sygnowanych było 8 sztuk: 6 razy Irmer i 2 razy Uebrick. Obaj wytwórcy z Torunia. Przed pracami znaliśmy 2 nazwiska spoczywających, po pracach znamy 12 nazwisk.

Pełna zaktualizowana dokumentacja cmentarza – TUTAJ.

[Fot. 12] Południowy skraj cmentarza przy drodze krajowej nr 91 | Brzoza (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński), 2017

[Fot. 13] Cmentarz ewangelicki | Brzoza (gm. Wielka Nieszawka), 2017

Nabożeństwo w Brzozie – 21.10.2017

Grupa Turystyczno-Krajoznawcza działająca przy Miejskim Centrum Kultury w Aleksandrowie Kujawskim, Gminna Biblioteka Publiczna w Służewie i stowarzyszenie Lapidaria. Zapomniane cmentarze Pomorza i Kujaw zapraszają na nabożeństwo ekumeniczne na cmentarzu ewangelickim w Brzozie (gm. Wielka Nieszawka, pow. toruński) z udziałem ks. proboszcza Mariusza Stasiaka z parafii rzymskokatolickiej pw. Matki Bożej Łaskawej i św. Josemarii Escrivy w Toruniu-Czerniewicach i pastora Michała Walukiewicza z Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Toruniu.

Nabożeństwo odbędzie się w najbliższą sobotę, 21 października, o godz. 11:00.

Cmentarz znajduje się przy drodze krajowej nr 91, niecałe 2 km za Toruniem. Zobacz na mapie: https://goo.gl/MxEufV

O cmentarzu: http://lapidaria.wikidot.com/cmentarz-ewangelicki-brzoza-gm-wielka-nieszawka

Prace na cmentarzu ewangelickim w Brzozie

Ostatni etap cmentarnego trudu w Brzozie. Niby kosmetyka, a tak naprawdę największa krzątanina. Szorować, grabić, wynieść, dociąć, wyrwać, wyrównać, dokleić. Najmniej chętnych jak zwykle do grabienia. Najważniejsze, że tablica Paula Krügera po wizycie w nagrobkowym SPA wygląda jak niemal nowa. Małego ubytku nie udało się znaleźć. Tak naprawdę największym mankamentem są niewywiezione krzaki. Pomimo informowania Urzędu Gminy Wielka Nieszawka drogą oficjalną i nieoficjalną, jak dotąd nie zostały zabrane, ale może zdarzy się cud i znikną przed sobotnim nabożeństwem. Szczegóły na jego temat jutro.

[Fot. 1]

[Fot. 2]

[Fot. 3]

[Fot. 4]

[Fot. 5]

[Fot. 6]

[Fot. 7]

[Fot. 8] Małe zdjęcie pokazuje tablice przed pracami.

O dotychczasowych pracach – TUTAJ

Więcej zdjęć:

  1. Prace z 30.09.2017
  2. Prace z 14.10.2017

 

Runął konar na Rudaku

W czwartek w siedzibie toruńskiego oddziału Polskiego Związku Niewidomych opowiadałem o kujawsko-pomorskiej Ewangelickiej Atlantydzie. Ostatecznie do wycieczki na cmentarz ewangelicki na Rudaku nie doszło, ale bynajmniej nie z powodu przypadłości członków PZN, gdyż zdecydowana większość osób należy do grona słabo widzących. Odstraszyła pogoda. Może to i lepiej, bo czekała tam na nas niemiła niespodzianka, o której dowiedziałem się po południu od Pani Sylwii Szczęsnej, przewodniczącej Rady Okręgu Rudak. Ogromny konar od najpotężniejszego dębu w Toruniu (590 cm w obwodzie) runął na nagrobki. Sądząc po jego grubości, a średnicą nie ustępuje kilkudziesięcioletniemu drzewu, mogłoby być o wiele gorzej. Aż dziwne, że stojący w bezpośrednim polu rażenia postument w kształcie pnia dębu nie ucierpiał. Widocznie dąb dąbka nie ruszy, nawet gdy ten drugi jest z betonu. Oberwały natomiast 3 obmurówki – jedna popękana w 4 miejscach, druga w 2 miejsca, a trzecia w jednym. Jeszcze nie wiemy, kiedy pogotowie cmentarne podjedzie, bo szykujemy cmentarz ewangelicki w Brzozie na nabożeństwo. Zabezpieczeniem terenu i konarem zajęła się straż pożarna. Nie wiadomo jednak, czy Wydział Gospodarki Komunalnej UM w Toruniu (dwukrotnie zgłoszone) zabierze pocięte fragmenty konaru w stosownym czasie, a wolelibyśmy swoje zrobić już po posprzątaniu.

 

Grupa Lapidaria – zapomniane cmentarze Pomorza i Kujaw, czyli o społecznym ratowaniu cmentarzy w województwie kujawsko-pomorskim

Konferencje mają to do siebie, że wszyscy się spieszą, a i tak są spóźnieni. Identycznie jest z „niechcianym dziedzictwem”. Spieszymy się z ratowaniem i upamiętnieniem mając świadomość, że wszystko co robimy jest spóźnione o wiele lat.

Pozwolę sobie rozpocząć autocytatem STĄD gdyż nie sądziłem, że moje słowa na temat spóźnienia okażą się prorocze nie tylko w odniesieniu do najczęstszego problemu podczas sympozjów i ratowania niechcianego dziedzictwa, ale także do własnego artykułu w tomie pokonferencyjnym „Ziemia skrywa kości”. O poznańskim wystąpieniu nie zapomniałem – TUTAJ, ale przyszło czekać nam ponad półtora roku na ukazanie się zapisu w formie papierowej. No więc jest. Dziś przyszedł pocztą. Gruby, 430-stronicowy tom wydany przez Instytut Historii Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu. Jednak mój artykuł jest już w jakiejś mierze nieaktualny. Zmieniły się liczby, po trosze kryteria podziału cmentarzy i status prawny Lapidariów. Komu to nie przeszkadza zapraszam do czytania, a potem do ratowania póki mamy co ratować.

Nie otrzymałem jeszcze elektronicznej wersji, po łamaniu i składzie, która ukazała się w tomie toteż wrzucam PDFa po zatwierdzonej korekcie – TUTAJ.


M. Wiśniewski, Grupa Lapidaria – zapomniane cmentarze Pomorza i Kujaw, czyli o społecznym ratowaniu cmentarzy w województwie kujawsko-pomorskim [w:] „Ziemia skrywa kości”. Zapomniane krajobrazy pamięci – cmentarze protestanckie w Wielkopolsce po 1945 roku, pod red. Jerzego Kołackiego i Izabeli Skórzyńskiej, Poznań: Instytut Historii Uniwersytetu Adama Mickiewicza, 2017, s. 397-407.

Prace na cmentarzu ewangelickim w Toruniu-Stawkach (XV i XVI)

Wygląd cmentarza ewangelickiego przy ul. Łącznej mógłby sugerować, że daliśmy sobie z nim spokój. Poprzednie prace odbyły się pod koniec maja, zalegające góry śmieci i piachu zdążyły się już zazielenić, tu i ówdzie widać nowe pamiątki po „turystach” (butelki, puszki, etc.) To prawda, że cmentarz na Stawkach dał nam w kość najbardziej, ze wszystkich, ale wczoraj po raz kolejny wjechała tam minikoparka. Nastąpiło wyrywanie korzeni, wyrównanie muld i likwidacja śmietnisk. Na innych zapomnianych cmentarzach pryzma ziemi o długości obmurówki kojarzy się z ziemną mogiłą, tu na Stawkach jest to jeszcze jedno śmietnisko pokryte ziemią. Przy okazji znalezione zostały: 3 nowe nagrobki dziecięce (razem już 125), fragmenty krzyża z piaskowca – napisy po obu stronach, ćwiartka tablicy inskrypcyjnej i ponad 10 fundamentów od słupków żeliwnych.

Wspomniana w tytule XV część prac odbyła się 27 maja. Na blogu jej nie opisywałem, ale nie będę powracać do sprawy sprzed prawie 4 miesięcy. Fotorelację znajdziecie TUTAJ.

Dziękujemy operatorowi koparki z firmy Jawit ze Złejwsi Małej za bardzo sprawne wywiązywanie się z powierzonego zadania. Usługa została pokryta ze środków wyasygnowanych przez Wydział Środowiska i Zieleni UM w Toruniu.

We wczorajszej potyczce z cmentarzem Stowarzyszenie Stawki pracowało, a Lapidaria tylko pstrykały.

[Fot. 1] Prace na cmentarzu ewangelickim | Toruń (Stawki), 2017

[Fot. 2] Koparka natrafiła na jedną z dziesięciu odkrytych podstaw po słupkach od ogrodzenia | Toruń (Stawki), 2017

[Fot. 3] Na takie „coś” natrafiliśmy kiedyś na Podgórzu | Toruń (Stawki), 2017

[Fot. 4] Jeden z nowo odkrytych nagrobków | Toruń (Stawki), 2017

[Fot. 5] Dzięki minikoparce można wyciągnąć taaakie korzenie | Toruń (Stawki), 2017

[Fot. 6] Może nie wygląda to dobrze, ale raz że nie ma już bzów ani ich korzeni, a dwa, że wszystkie nagrobki zostały odkryte | Toruń (Stawki), 2017

[Fot. 7] Wszystkie odkryte części krzyża | Toruń (Stawki), 2017

[Fot. 8] Krzyż ma złote napisy na awersie (Amalie …) | Toruń (Stawki), 2017

[Fot. 9] Napisy są także na rewersie | Toruń (Stawki), 2017

[Fot. 10] Nawet po ponad 70 latach farba pozostaje widoczna | Toruń (Stawki), 2017

Więcej zdjęć – TUTAJ.