Taki Rudak

Musimy jakoś zagospodarować sensownie ten teren, bo się nam tu robi taki Rudak – zasłyszałem kiedyś.

Niezabetonowany do końca, z chwastowiskami pomiędzy wyspami nowych osiedli, z wiśliskami okrytymi trzciną. Daj się poparzyć pokrzywą, wbij w skórę akacjowe ciernie, rozetnij łydkę brzegiem trawy, wsyp piachu do butów, a posmakujesz. Winnych gron na rumowisku czyjegoś domu i soczystych, twardych jabłek. Gruszki też są, lecz nie kosztowałem. Kto między halę magazynową, a Nagusa wcisnął sad? Są też ceglane pozostałości. Nie, tu mieszkać nikt nie mógł. To raczej po zabudowaniach dawnej cegielni. Jednej z trzech, jak podpowiadają stare mapy. Niezliczona ilość cegieł, z których budowano Toruń stąd brało swój początek. Wokół mnie prezentują się widma różnych epok. Pory roku też rozmaite. Jezioro Nagus powoli przystępuje do jesieni, a w sadzie spóźniony mak ogłasza na nowo czerwiec.

Taki Rudak lubię.

[Fot. 1] Winne grona ruin | Toruń (Rudak), 2016

[Fot. 2] Ruina z Glinieckiej. Za chwilę zasłoni ją nowa budowa | Toruń (Rudak), 2016

[Fot. 3] Chwastowiska | Toruń (Rudak), 2016

[Fot. 4] Jezioro Nagus | Toruń (Rudak), 2016

[Fot. 5] Pozostałość po cegielni | Toruń (Rudak), 2016

[Fot. 6] Kilkanaście drzewek jabłoni i grusz | Toruń (Rudak), 2016

[Fot. 7] Twarde, soczyste, gałęzie się uginają | Toruń (Rudak), 2016

[Fot. 8] Na tyłach magazynów, pod topolami | Toruń (Rudak), 2016

[Fot. 9] Pierwotnie dom dla pracowników cegielni, kiedyś były jeszcze dwa obok | Toruń (Rudak), 2016

[Fot. 10] Polifarb, Polifarb, Polifarb | Toruń (Rudak), 2016

[Fot. 11] Rudackie manowce | Toruń (Rudak), 2016

[Fot. 12] Spóźniony czerwiec? | Toruń (Rudak), 2016

Steinfurt

Z kilkuletniego przekonania, że ruina i jeszcze 2 inne domy to nie Erika tylko Steinfurt wyprowadził mnie dopiero pewien tubylec. Osiadłszy na piaszczystej mieliźnie Puszczy Bydgoskiej dowiedziałem się jeszcze o pewnym dębie, na którym powieszono trzy osoby. W takim razie zabieram się do studiowania Brodu Kamiennego. Liczę na to, że w przyszłym roku będę mógł napisać o nim co najmniej tyle co o Jarkach.
Dom jest martwy na oko od jakiejś dekady. Niemniej, zamknięty na kłódkę i nie miałem zamiaru się do niego włamywać przez zapadły dach. Cegła, drewno, słoma, zastąpiona później blachą lub eternitem. Prawdopodobnie powstał w pierwszych dwóch dekadach XX w. albo nieco wcześniej. Widać go na starych mapach. Widać też, że większość gospodarstw Brodu Kamiennego jest wyłącznie wspomnieniem kartograficznym. Zakrzaczone szańce z lilaka, cegieł i śmieci na tle ciemniejszego boru sosnowego. Ostańce po olędrach Zielonej Strugi.

[Fot. 1] Bród Kamienny (gm. Rojewo, pow. inowrocławski), 2016

[Fot. 2] Bród Kamienny (gm. Rojewo, pow. inowrocławski), 2016

[Fot. 3] Bród Kamienny (gm. Rojewo, pow. inowrocławski), 2016

[Fot. 4] Bród Kamienny (gm. Rojewo, pow. inowrocławski), 2016

[Fot. 5] Bród Kamienny (gm. Rojewo, pow. inowrocławski), 2016

[Fot. 6] Bród Kamienny (gm. Rojewo, pow. inowrocławski), 2016

[Fot. 7] Bród Kamienny (gm. Rojewo, pow. inowrocławski), 2016

[Fot. 8] Bród Kamienny (gm. Rojewo, pow. inowrocławski), 2016

[Fot. 9] Bród Kamienny (gm. Rojewo, pow. inowrocławski), 2016

[Fot. 10] Gdzieś w Puszczy Bydgoskiej | Nadleśnictwo Cierpiszewo, 2016

[Fot. 11] Bród Kamienny (gm. Rojewo, pow. inowrocławski), 2016

Raport o stanie ewangelickich cmentarzy lewobrzeżnego Torunia

W wakacje o takich miejscach zwykle nie myślimy, chyba że leżą po drodze letnich wędrówek. Wyjąwszy osoby zainteresowane tematem i/lub porządkujące zapomniane cmentarze, zaciekawienie nimi kumuluje się w okolicach Wszystkich Świętych. Doszły mnie jednak różne wieści, że tu coś robili, tam robią, a gdzie indziej lada chwila robić będą. Mowa o pracach toruńskiego Wydziału Środowiska i Zieleni na ewangelickich cmentarzach lewobrzeża. Jako, że coś z porządkowaniem tych obiektów mam wspólnego, byłem sprawdzić jaki jest ich stan. To po kolei.

  1. Rudak: właściwie to prawie nie widać, że koszenie się odbyło, ale niezależnie od tego cmentarz menonicko-ewangelicki dzierży palmę pierwszeństwa w stanie zadbania. Najstarsza stela stoi na baczność, inne nagrobki również. Drewniane ogrodzenie jest całe, a pannie Irmgardzie podarowano wieniec.
    O cmentarzu TU.

    [Fot. 1] Cmentarz menonicko-ewangelicki | Toruń (Rudak), 2016

  2. Stawki: oj, tu się działo. Zacznijmy od plusów. Posortowane odpady zostały zabrane przez MPO, a cmentarz był koszony. Minusy bardziej rażą w oczy. Nie zebrano tego co skoszono, gruby konar klonu zawisł i niebawem padnie. Po cmentarzu defilował ptasi cudak. Przyjmijmy, że to dobra wróżba, bo na tu i teraz wszystko wygląda nieciekawie.
    O cmentarzu TU.

    [Fot. 2] Śmieci z cmentarza ewangelickiego składowane po drugiej stronie ulicy zostały zabrane. Na ich miejscu są teraz części od kanalizacji | Toruń (Stawki), 2016

    [Fot. 3] Koszenie i oprysk były robione jednak siana nie zebrano | Toruń (Stawki), 2016

    [Fot. 4] Konar klonu zawisł i niebawem padnie | Toruń (Stawki), 2016

    [Fot. 5] Ptasi cudak na cmentarzu | Toruń (Stawki), 2016

  3. Podgórz I: nagrobki skryły się w zieleni. Niestety zebrane śmieci, a przede wszystkim gruz nie został sprzątnięty od poprzedniego roku. Na dodatek na północnym skraju padły dwa drzewa, a życzliwi donoszą opony.
    O cmentarzu TU.

    [Fot. 6] Śmieci i urobek czekają od poprzedniego roku | Toruń (Podgórz I), 2016

    [Fot. 7] Rośliny rosną nawet na dnie grobowca | Toruń (Podgórz I), 2016

    [Fot. 8] Na północnym skraju padłu 2 młode drzewa | Toruń (Podgórz I), 2016

    [Fot. 9] Gruz budowlany zebrany na cmentarzu także czeka na wywóz | Toruń (Podgórz I), 2016

  4. Podgórz II: gdzie się podziało te 200 nagrobków? Ano w bzach. Zamaskowane wzorowo. Ściętych krzaków ubyło, ale mało. Był co prawda rębak, ale czeka go jeszcze ogrom pracy. Jeżeli ten cmentarz ma być kiedykolwiek uporządkowany to wyłącznie kawałek po kawałku, a nie na ura…
    O cmentarzu TU.

    [Fot. 10] Nagrobki idealnie zamaskowane | Toruń (Podgórz II), 2016

    [Fot. 11] Rębak z pewnością był | Toruń (Podgórz II), 2016

    [Fot. 12] Na przerób rębakiem czeka jeszcze 90% wyciętych gałęzi | Toruń (Podgórz II), 2016

    [Fot. 13] Tak, tu jest cmentarz ewangelicki | Toruń (Podgórz II), 2016

Nieco więcej zdjęć na profilu FB Lapidariów – TUTAJ.

Rodzaj wiedzy

Byłem głodem psa i czułem
Jak przepływają przeze mnie
Odruchy warunkowe cywilizacji
Szczekałem szczekałem najgłośniej
Prosto w twarz antycznej bogini

A ona stała na lotnisku
Uwieńczona dymem
Co od zakładów fosforowych
Aż po wieś Cegielnik płynął

Tu także lasy wysuszone
Drzewnego portu chciały dopaść

Len dojrzewając
Pola na czarnoziem miażdżył
Żółtą nacierając ostrogą

I zimne światło po runwayu
Drobnymi susami biegło

Byłem betonem co wtargnął
W uśliwione tarniny
Byłem Fortem VII
Byłem pobieloną
Pryzmą kamieni

Wino lało się na równiny
Wprost w dzwoniące szczęki
Pomp głębinowych

Byłem cały
W ocalałych
Cieniach ziemi

Wojciech Roszewski (ur. 1939), z tomu „Rodzaj wiedzy”, 1969

[Fot. 1]

[Fot. 2]

[Fot. 3]

[Fot. 4]

[Fot. 5]

[Fot. 6]

[Fot. 7]

[Fot. 8]

Prace na cmentarzu ewangelickim w Starym Zbrachlinie (VII, VIII, IX)

Siódma, ósma i dziewiąta odsłona prac upłynęła pod znakiem wywożenia taczką wyrwanych przez koparkę korzeni lilaka. Sporo tego, łączna ilość taczek chyba przekroczyła już sto kursów. Za siódmym razem minikoparka cały czas dokładała nam urobku. Za ósmym nasze grono zasilił niebywale energiczny Zygmunt. Dziewiąty raz odbył się wczoraj. Wysiłek w dwuosobowym składzie zaowocował odkryciem postumentu z inskrypcją, która jest jednocześnie dowodem dotychczas najstarszego pochówku odkrytego na cmentarzu – 1891 rok. Budulec i język polski świadczy, że sam nagrobek wystawiono w okresie międzywojennym. Oczywiście sam cmentarz powstał wcześniej jednak nadal nie odkryliśmy konkretnej daty. Wiemy tyle, że było to po 1819. Prócz prac ruszyły także wywiady z najstarszymi mieszkańcami. Ich efekty zaprezentowane zostaną w stosownym czasie.
Następne prace – 6 sierpnia, od 9:00.

[Fot. 1] Usuwanie lilaka minikoparką | Stary Zbrachlin (gm. Waganiec, pow. aleksandrowski), 2016

[Fot. 2] Wszystko trzeba wywieźć | Stary Zbrachlin (gm. Waganiec, pow. aleksandrowski), 2016

[Fot. 3] Albo taczka albo szorowanie | Stary Zbrachlin (gm. Waganiec, pow. aleksandrowski), 2016

[Fot. 4] Prace na cmentarzu ewangelicko-augsburskim | Stary Zbrachlin (gm. Waganiec, pow. aleksandrowski), 2016

[Fot. 5] Ktoś musi dawać przykład z góry | Stary Zbrachlin (gm. Waganiec, pow. aleksandrowski), 2016

[Fot. 6] Środkowa część cmentarza jest już pozbawiona korzeni | Stary Zbrachlin (gm. Waganiec, pow. aleksandrowski), 2016

[Fot. 7] Północno-wschodnia góra korzeni stopniała o połowę | Stary Zbrachlin (gm. Waganiec, pow. aleksandrowski), 2016

[Fot. 8] Znalezisko z wczoraj. Inskrypcja z dotychczas najstarszą datą pochówku | Stary Zbrachlin (gm. Waganiec, pow. aleksandrowski), 2016

[Fot. 9] Taczka po taczce | Stary Zbrachlin (gm. Waganiec, pow. aleksandrowski), 2016

Zdjęcia z części VII (02.07.2016) – TUTAJ
Zdjęcia z części VIII (23.07.2016) – TUTAJ
Zdjęcia z części IX (28.07.2016) – TUTAJ

O cmentarzu – TUTAJ

W Kiejszach po raz wtóry

Od kwietniowej wizyty – TUTAJ – w Kiejszach (gm. Babiak, pow. kolski, woj. wielkopolskie) wszystko na cmentarzu ewangelicko-augsburskim zmieniło się na lepsze. No bo jak okiem sięgnąć, zamiast dżungli lilaków „zakwitły” nagrobki. Od najmniejszych dziecięcych obmurówek, które dają znać o sobie wyłącznie przy potknięciu, po betonowe kolosy z końca lat. 30. XX w.  Ostatniego wymagającego postawienia dźwignęliśmy wczoraj. Większość czasu upłynęła jednak na malowaniu napisów. Po raz pierwszy użyto barwy butelkowej zieleni, a wynikało to wyłącznie z koloru resztek farby na nagrobku Państwa Mertin. Resztę napisów wykonano na czarno.
Za przywrócenie temu miejscu godnego wyglądu, a przede wszystkim za ponowne nadanie mu charakteru sacrum poprzez ustawienie nagrobków we właściwej pionowej pozycji podziękowania należą się kolektywowi Lato z cmentarzami i sołtysowi Marianowi Górczewskiemu z sołectwa Dębno Królewskie. Miło zaskoczył swoją pomocą wielkopolski oddział Lapidariów.
Nie da rady nie zauważyć, że cmentarz w Kiejszach ratują ludzie z różnych stron, często odległych o 100 km. Mieszkańców wsi do pomocy tradycyjnie zabrakło. W cmentarzu do dziś widzą jedynie źródło do eksploatacji (prośby o drewno oraz cegłę rozbiórkową) pomijając prymarny charakter terenu – miejsce pochówku szczątek ludzkich. O czym to świadczy pisać nie trzeba.
Na przekór malkontentom ratowanie cmentarzy wciąga. Zapewne jeszcze w tym roku ruszy renowacja następnego cmentarza ewangelicko-augsburskiego na wschodnich krańcach województwa wielkopolskiego. Wyłącznie wirtualni uczestnicy porządków będą mieli okazję wykazać się realną pracą na rzecz tego, co według nich cenne. Bo gardłowanie i pisane artykułów niepoparte rzeczywistą pracą jest mało przekonujące i zwyczajnie nieefektywne.

[Fot. 1] Nie zawsze są liny, czy dźwigi, ale zawsze jest wola działania | Kiejsze (gm. Babiak, pow. kolski), 2016

[Fot. 2] Prace na cmentarzu ewangelicko-augsburskim | Kiejsze (gm. Babiak, pow. kolski), 2016

[Fot. 3] Wybór padł na butelkową zieleń | Kiejsze (gm. Babiak, pow. kolski), 2016

[Fot. 4] Z jednej strony na zielono | Kiejsze (gm. Babiak, pow. kolski), 2016

[Fot. 5] Z drugiej na czarno | Kiejsze (gm. Babiak, pow. kolski), 2016

[Fot. 6] Gotowe | Kiejsze (gm. Babiak, pow. kolski), 2016

[Fot. 7] Po wyczyszczeniu zaraz będą doklejone | Kiejsze (gm. Babiak, pow. kolski), 2016

[Fot. 8] Frakturę też malujemy | Kiejsze (gm. Babiak, pow. kolski), 2016

[Fot. 9] Gotowe | Kiejsze (gm. Babiak, pow. kolski), 2016

[Fot. 10] Obowiązkowe koszenie przeprowadzone przez sołtysa | Kiejsze (gm. Babiak, pow. kolski), 2016

[Fot. 11] Cmentarz ewangelicko-augsburski – widok na południowy zachód | Kiejsze (gm. Babiak, pow. kolski), 2016

[Fot. 12] W 1934 roku utworzono bramę cmentarną. Memento mori nie przetrwało poszerzania szosy | Kiejsze (gm. Babiak, pow. kolski), 2016

[Fot. 13] Prace na cmentarzu ewangelicko-augsburskim | Kiejsze (gm. Babiak, pow. kolski), 2016

Więcej zdjęć na profilu FB Lapidariów – TUTAJ

Prace na cmentarzu ewangelickim w Toruniu-Stawkach (IX)

Podczas dzisiejszych prac zaszczycił nas, przybywający z gospodarską wizytą, proboszcz parafii ewangelicko-augsburskiej w Toruniu, ks. Michał Walukiewicz z małżonką. Jako, że aura robi nam się coraz bardziej wakacyjna poprzestaliśmy na tradycyjnym wybieraniu śmieci z cmentarza i sklejeniu dwóch nagrobków. Niby nic, ale korzenie wdzierające się pomiędzy postument, a obmurówkę potrafią zabrać wiele czasu. Chyba to jedyny pomnik nagrobny, który jest widoczny z daleka – o ile cmentarz nie zarośnie chwastami, bo lilak nie daje póki co znaku życia. Na koniec znaleziony został dolny fragment marblitowej tablicy inskrypcyjnej. Zu früh bist du von uns geschieden – tak chyba było napisane na płycie inskrypcyjnej wykonanej w toruńskim zakładzie Irmera.

[Fot. 1] Dziś gościliśmy na cmentarzu pastora parafii ewangelicko-augsburskiej w Toruniu, Michała Walukiewicza z małżonką | Toruń (Stawki), 2016

[Fot. 2] Samo się nie zrobi | Toruń (Stawki), 2016

[Fot. 3] Prace na cmentarzu ewangelickim | Toruń (Stawki), 2016

[Fot. 4] Prace na cmentarzu ewangelickim | Toruń (Stawki), 2016

[Fot. 5] Sklejone na amen | Toruń (Stawki), 2016

[Fot. 6] Oby stało jak najdłużej | Toruń (Stawki), 2016

[Fot. 7] Postawiony nagrobek jest widoczny z daleka | Toruń (Stawki), 2016

[Fot. 8] Urobek zostanie zabrany przez MPO | Toruń (Stawki), 2016

[Fot. 9] [Zu früh bist] Du von uns geschieden | Toruń (Stawki), 2016

Ze Stawkami rozstajemy się do 10 września kiedy to odbędzie się kolejna akcja natomiast w lipcu będziemy na pewno w Starym Zbrachlinie, Kiejszach i może gdzieś jeszcze.

Obserwuj

Otrzymuj każdy nowy wpis na swoją skrzynkę e-mail.

Dołącz do 108 obserwujących.